Realiya

Realiya (lot. realis – ashyoviy) – muayyan xalqning turmush tarzi, madaniyati, tarixi bilan bogʻliq betakror, oʻzga xalqlarda uchramaydigan narsa-hodisa, tushuncha; shunday narsa va tushunchalarni anglatuvchi soʻz. Adabiy asarda muayyan davr, joy koloritini berishda, milliy turmush tarzi, milliy ruhni ifodalashda R.lar muhim ahamiyatga ega boʻlib, ularni tarjimada adekvat ifodalash katta qiyinchilik tugʻdiradi. Shuning uchun ham tarjima amaliyotida R.lar, koʻpincha, aynan berilib, izoh bilan taʼminlanadi. Muayyan xalq turmushida ishlatiluvchi narsa-buyumlar (mas., kanoe, tamogavk, mokasin va sh.k. – hindularda; isiriq, obrez, taxmon va sh.k. – oʻzbeklarda), hududiy-maʼmuriy boʻlinish nomlari (abbatlik, guberniya; ulus, tuman, muzofot), diniy unvon va darajalar (abbat, pop, yepiskop; shayxulislom, muftiy, qozi), mansab nomlari (graf, baron, dyak; bek, amir, tunqotor, xudaychi, hokim), shuningdek, geografik yoki madaniy-etnografik tushunchalarni anglatuvchi soʻzlar ham R.lar sirasiga kiritiladi.

Реалия (лот. realis – ашёвий) – муайян халқнинг турмуш тарзи, маданияти, тарихи билан боғлиқ бетакрор, ўзга халқларда учрамайдиган нарса-ҳодиса, тушунча; шундай нарса ва тушунчаларни англатувчи сўз. Адабий асарда муайян давр, жой колоритини беришда, миллий турмуш тарзи, миллий руҳни ифодалашда Р.лар муҳим аҳамиятга эга бўлиб, уларни таржимада адекват ифодалаш катта қийинчилик туғдиради. Шунинг учун ҳам таржима амалиётида Р.лар, кўпинча, айнан берилиб, изоҳ билан таъминланади. Муайян халқ турмушида ишлатилувчи нарса-буюмлар (мас., каноэ, тамогавк, мокасин ва ш.к. – ҳиндуларда; исириқ, обрез, тахмон ва ш.к. – ўзбекларда), ҳудудий-маъмурий бўлиниш номлари (аббатлик, губерния; улус, туман, музофот), диний унвон ва даражалар (аббат, поп, епископ; шайхулислом, муфтий, қози), мансаб номлари (граф, барон, дьяк; бек, амир, тунқотор, худайчи, ҳоким), шунингдек, географик ёки маданий-этнографик тушунчаларни англатувчи сўзлар ҳам Р.лар сирасига киритилади.