Remarka

Remarka (fr. remarque – izoh) – dramatik asarlarda muallif tomonidan sahna voqesining boshlanishi oldidan beriluvchi yoki uning kechishi davomida qavs ichida berib boriluvchi izohlar. R. parda yoki koʻrinish oldidan berilgan hollarda voqea kechayotgan joy, vaqt, ishtirok etuvchilar va sh.k.lar haqidagi zarur maʼlumotlardan iborat boʻladi. Voqea davomida berilayotgan R.lar esa nutq jarayoniga (ovoz toni, ohangi, tempi, pauzalar; personajning tana holati, yuz-koʻz ifodasi, imo-ishoralari, qiliqlari) yoki sahnadagi harakatga (personajlarning sahna boʻylab harakatlari, yangi personajning sahnaga chiqib kelishi yo ketishi va b.) oid tafsilotlarni oʻz ichiga oladi. R.lar dramatik asarni sahnalashtirishda va, ayniqsa, uni oʻqish jarayonida voqealarni tasavvurda jonlantirishda juda muhim. Chunki R.lar muallifning oʻzi asar voqealarini qanday “koʻrgani”, personajlarning gap-soʻzlarini qanday “eshitgani”ni ifoda etadi.

Anʼanaga koʻra, R. termini dramatik asarlarga nisbatan qoʻllanib kelingan boʻlsa, epik asarlarda dialogning (sahnaviylik xususiyatiga egalikning) keng oʻrin olib borishi barobaridadadada termin epik asarlarga nisbatan ham qoʻllanila boshladi. Hozirda epik asarlardagi dialoglar davomida muallif tomonidan berib boriluvchi (ovoz toni, ohang, temp, pauzalar; mimika, imo-ishoralar, personajning harakati va sh.k.larga oid) izohlar ham, koʻpincha, R. deb yuritilmoqda.

Ремарка (фр. remarque – изоҳ) – драматик асарларда муаллиф томонидан саҳна воқесининг бошланиши олдидан берилувчи ёки унинг кечиши давомида қавс ичида бериб борилувчи изоҳлар. Р. парда ёки кўриниш олдидан берилган ҳолларда воқеа кечаётган жой, вақт, иштирок этувчилар ва ш.к.лар ҳақидаги зарур маълумотлардан иборат бўлади. Воқеа давомида берилаётган Р.лар эса нутқ жараёнига (овоз тони, оҳанги, темпи, паузалар; персонажнинг тана ҳолати, юз-кўз ифодаси, имо-ишоралари, қилиқлари) ёки саҳнадаги ҳаракатга (персонажларнинг саҳна бўйлаб ҳаракатлари, янги персонажнинг саҳнага чиқиб келиши ё кетиши ва б.) оид тафсилотларни ўз ичига олади. Р.лар драматик асарни саҳналаштиришда ва, айниқса, уни ўқиш жараёнида воқеаларни тасаввурда жонлантиришда жуда муҳим. Чунки Р.лар муаллифнинг ўзи асар воқеаларини қандай “кўргани”, персонажларнинг гап-сўзларини қандай “эшитгани”ни ифода этади.

Анъанага кўра, Р. термини драматик асарларга нисбатан қўлланиб келинган бўлса, эпик асарларда диалогнинг (саҳнавийлик хусусиятига эгаликнинг) кенг ўрин олиб бориши баробаридададада термин эпик асарларга нисбатан ҳам қўлланила бошлади. Ҳозирда эпик асарлардаги диалоглар давомида муаллиф томонидан бериб борилувчи (овоз тони, оҳанг, темп, паузалар; мимика, имо-ишоралар, персонажнинг ҳаракати ва ш.к.ларга оид) изоҳлар ҳам, кўпинча, Р. деб юритилмоқда.