Ritorik murojaat

Ritorik murojaat – badiiy undalma. Jonli soʻzlashuvda undalma nutq qaratilgan shaxsning muayyan javob harakatini (diqqatini jalb etish, gapiruvchiga qarash, yaqinlashish va b.) talab qiladi. Yaʼni xuddi ritorik savol javob talab qilmagani kabi, R.m. ham mos reaksiyani talab qilmaydi, nutqni bezash, muayyan kayfiyat yo hissiy munosabatni ifodalash vositasi boʻlibgina xizmat qiladi. R.m. sheʼriy nutqda, ayniqsa, keng qoʻllanilib, koʻproq narsa-hodisa, joy kabilarga qaratiladi: “Qayda oʻsding, qayda yashnading, Yaproq, yaproq, aytib ber menga...” (R.Parfi), “Yurtim, senga sheʼr bitdim bugun...”(A.Oripov), “Gul boʻylarini bogʻdan keltirgan, ey shaboda...”(E.Vohidov), “Ay, qaldirgʻoch, oʻqi “Val-layli...”(Z.Mirzo) . Shuningdek, oʻzi hozir boʻlmagan odamga shu yerda kabi murojaat qilish ham R.m.ning bir koʻrinishidir: “Eshitdim, onajon, xafa emishsan, Kechir, oylab senga yozolmadim xat...” (R.Parfi). Bulardan R.m. apostrofa (q.) termini bilan sinonimik munosabatda ekani ayon boʻladi.

Риторик мурожаат – бадиий ундалма. Жонли сўзлашувда ундалма нутқ қаратилган шахснинг муайян жавоб ҳаракатини (диққатини жалб этиш, гапирувчига қараш, яқинлашиш ва б.) талаб қилади. Яъни худди риторик савол жавоб талаб қилмагани каби, Р.м. ҳам мос реакцияни талаб қилмайди, нутқни безаш, муайян кайфият ё ҳиссий муносабатни ифодалаш воситаси бўлибгина хизмат қилади. Р.м. шеърий нутқда, айниқса, кенг қўлланилиб, кўпроқ нарса-ҳодиса, жой кабиларга қаратилади: “Қайда ўсдинг, қайда яшнадинг, Япроқ, япроқ, айтиб бер менга...” (Р.Парфи), “Юртим, сенга шеър битдим бугун...”(А.Орипов), “Гул бўйларини боғдан келтирган, эй шабода...”(Э.Воҳидов), “Ай, қалдирғоч, ўқи “Вал-лайли...”(З.Мирзо) . Шунингдек, ўзи ҳозир бўлмаган одамга шу ерда каби мурожаат қилиш ҳам Р.м.нинг бир кўринишидир: “Эшитдим, онажон, хафа эмишсан, Кечир, ойлаб сенга ёзолмадим хат...” (Р.Парфи). Булардан Р.м. апострофа (қ.) термини билан синонимик муносабатда экани аён бўлади.