Sariʼ

Sariʼ (ar. سريع – tez) – aruz bahrlaridan biri, tez aytiladigan bahr boʻlgani uchun shunday nomlangan. 2 ta mustafʼilun (– – V– / – – V–) va 1 ta mafʼulotu (– – – V) asllarining ketma-ket takrorlanishidan hosil boʻladi. Navoiyning “Mezon ul-avzon” asarida S. bahrining besh vazni, Boburning “Muxtasar”ida oʻn yetti vazni misollar bilan keltirilgan. S. bahrining bir necha vaznlari boʻlsa ham, sheʼriyatimizda, asosan, ikki vaznidan keng foydalaniladi. Oʻzbek mumtoz sheʼriyatida ilk bor Alisher Navoiy oʻzining ikki gʻazali va bir fardini hamda “Xamsa” tarkibidagi “Hayrat ul-abror” dostonini S. bahrida yaratgan. Navoiydan soʻng Ogahiy, Muqimiy, Habibiy kabi shoirlar ham ushbu bahrda sheʼrlar yozganlar. Mas., Navoiyning:

Sendin yiroq koʻzning erur hayronligʻi,

Hajring aro har lahza sargardonligʻi, –

bayti shu bahrda boʻlib, u sariʼi musaddasi solim (– – V– \ – – V– / – – – V) vaznidadir.

Сариъ (ар. سريع – тез) – аруз баҳрларидан бири, тез айтиладиган баҳр бўлгани учун шундай номланган. 2 та мустафъилун (– – V– / – – V–) ва 1 та мафъулоту (– – – V) аслларининг кетма-кет такрорланишидан ҳосил бўлади. Навоийнинг “Мезон ул-авзон” асарида С. баҳрининг беш вазни, Бобурнинг “Мухтасар”ида ўн етти вазни мисоллар билан келтирилган. С. баҳрининг бир неча вазнлари бўлса ҳам, шеъриятимизда, асосан, икки вазнидан кенг фойдаланилади. Ўзбек мумтоз шеъриятида илк бор Алишер Навоий ўзининг икки ғазали ва бир фардини ҳамда “Хамса” таркибидаги “Ҳайрат ул-аброр” достонини С. баҳрида яратган. Навоийдан сўнг Огаҳий, Муқимий, Ҳабибий каби шоирлар ҳам ушбу баҳрда шеърлар ёзганлар. Мас., Навоийнинг:

Сендин йироқ кўзнинг эрур ҳайронлиғи,

Ҳажринг аро ҳар лаҳза саргардонлиғи, –

байти шу баҳрда бўлиб, у сариъи мусаддаси солим (– – V– \ – – V– / – – – V) вазнидадир.