Savolu javob

Savolu javob (ar. سوال و جواب – savol-javob) – mumtoz adabiyotdagi sheʼriy sanʼat, baytni ikki shaxsning oʻzaro savol-javobi tarzida shakllantirish. S.j. sanʼati, shuningdek, bayt doirasidan chiqishi, yaʼni bir bayt savol, ikkinchisi esa javob tarzida shakllantirilishi ham mumkin. Rashididdin Votvot ushbu sanʼatni forsiyzabon shoirlar gʻoyat qadrlashi, fors sheʼriyatida boshdan-oyoq shu sanʼat asosida yozilgan qasidalar mavjudligini qayd etgan. S.j. sanʼati oʻzbek sheʼriyatida ham juda faol qoʻllangan, u sheʼrga jonlilik, hayotiylik baxsh etishi bilan deyarli barcha mumtoz shoirlarimiz eʼtiborini tortgan. Mas.:

Soʻrsa malakulmavt: “Sanga hur kerak?” deb,

“Yoʻq-yoʻq, manga dilxoh!” degumdur, dagʻi oʻlgum (Atoyi).

Dedim: koʻnglumga har yondin hadanging nedurur yora?

Muhabbat oʻtigʻa, dedi, oʻtindurkim qalaydurman (A.Navoiy).

Hajrda qaddimni dol etting, desam, bergay javob:

Kim qoʻyibdur sevgini qaddi bukilgan chol uchun (E.Vohidov).

Саволу жавоб (ар. سوال و جواب – савол-жавоб) – мумтоз адабиётдаги шеърий санъат, байтни икки шахснинг ўзаро савол-жавоби тарзида шакллантириш. С.ж. санъати, шунингдек, байт доирасидан чиқиши, яъни бир байт савол, иккинчиси эса жавоб тарзида шакллантирилиши ҳам мумкин. Рашидиддин Вотвот ушбу санъатни форсийзабон шоирлар ғоят қадрлаши, форс шеъриятида бошдан-оёқ шу санъат асосида ёзилган қасидалар мавжудлигини қайд этган. С.ж. санъати ўзбек шеъриятида ҳам жуда фаол қўлланган, у шеърга жонлилик, ҳаётийлик бахш этиши билан деярли барча мумтоз шоирларимиз эътиборини тортган. Мас.:

Сўрса малакулмавт: “Санга ҳур керак?” деб,

“Йўқ-йўқ, манга дилхоҳ!” дегумдур, дағи ўлгум (Атойи).

Дедим: кўнглумга ҳар ёндин ҳадангинг недурур ёра?

Муҳаббат ўтиға, деди, ўтиндурким қалайдурман (А.Навоий).

Ҳажрда қаддимни дол эттинг, десам, бергай жавоб:

Ким қўйибдур севгини қадди букилган чол учун (Э.Воҳидов).