Sonet

Sonet (ital. sonetto, provanscha sonet – qoʻshiq soʻzidan) – qatʼiy sheʼr shakllaridan biri, shakl xususiyatlariga koʻra tasnif etiluvchi lirik janr. S. oʻn toʻrt misradan tarkib topib, ikkita katren va ikkita tersetni oʻz ichiga oladi. S.ning kanonik shakli ikki koʻrinishda boʻlib, “italyancha” variantida katrenlari abab abab, tersetlari esa cdc dcd (yoki cde cde); “fransuzcha” variantida katrenlari abba abba, tersetlari ccd eed (yoki ccd ede) tarzida qofiyalanadi. Sheʼriyat tarixida S.ning kanonik talablardan chekinish hollari ham uchraydi. Jumladan, “ingliz” S.ida uchta katren va bitta distixdan tashkil topib, katrenlari abab cdcd efef tarzidagi kesishgan, distix esa gg tarzida juft qofiyalanadi. Shuningdek, S.ga bundan boshqa ham turli oʻzgarishlar (qofiyalanishiga: boshdan oxirigacha juft va toq misralari ababab... tarzidagi sxema; kompozitsiyasiga: avval ikki terset, keyin ikki katren; oʻlchoviga: katrenlardagi toʻrtinchi misra boshqa oʻlchovda va b.) kiritib, turfa variantlari tajriba qilib koʻrilgan. Biroq S.ning kanonik shakllari baribir oʻz mavqeini daxlsiz saqlab qolgan, hozirda ham S. deganda shular nazarda tutiladi.

Сонет (итал. sonetto, провансча sonet – қўшиқ сўзидан) – қатъий шеър шаклларидан бири, шакл хусусиятларига кўра тасниф этилувчи лирик жанр. С. ўн тўрт мисрадан таркиб топиб, иккита катрен ва иккита терцетни ўз ичига олади. С.нинг каноник шакли икки кўринишда бўлиб, “итальянча” вариантида катренлари abab abab, терцетлари эса cdc dcd (ёки cde cde); “французча” вариантида катренлари abba abba, терцетлари ccd eed (ёки ccd ede) тарзида қофияланади. Шеърият тарихида С.нинг каноник талаблардан чекиниш ҳоллари ҳам учрайди. Жумладан, “инглиз” С.ида учта катрен ва битта дистихдан ташкил топиб, катренлари abab cdcd efef тарзидаги кесишган, дистих эса gg тарзида жуфт қофияланади. Шунингдек, С.га бундан бошқа ҳам турли ўзгаришлар (қофияланишига: бошдан охиригача жуфт ва тоқ мисралари ababab... тарзидаги схема; композициясига: аввал икки терцет, кейин икки катрен; ўлчовига: катренлардаги тўртинчи мисра бошқа ўлчовда ва б.) киритиб, турфа вариантлари тажриба қилиб кўрилган. Бироқ С.нинг каноник шакллари барибир ўз мавқеини дахлсиз сақлаб қолган, ҳозирда ҳам С. деганда шулар назарда тутилади.