Soʻngsoʻz

Soʻngsoʻz – adabiy asar oxirida beriluvchi qoʻshimcha. S. muallif yoki boshqa birov (yozuvchi, tanqidchi va b.) tomonidan yozilib, odatda, asarning tushunilishi uchun zarur maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi va asosiy matndan yaqqol ajralib (oʻzaro asosiy matn – yondosh matn munosabati asosida) turadi. Epilog va keyingi tarixdan farqli ravishda S. syujetning bevosita yoki bilvosita davomi emas, u badiiy matn tarkibiga toʻliq singib ketmaydi, yaʼni strukturaviy jihatdan mustaqildir. Muallif tomonidan yozilgan S.lar uslubiga, koʻproq, oʻquvchiga bevosita murojaat etish, u bilan doʻstona samimiy muloqotga moyillik, mazmun-mundarijasi jihatidan turlichalik (asarni muxtasar lirik-falsafiy xulosalash, ayrim nuqtalarga oʻquvchi diqqatini qayta jalb etish, minnatdorchilik yoki uzrxohlik va sh.k) xosdir. Noshirlik amaliyotida asarga oʻzgalar tomonidan yozilgan S.larni ilova qilish ham keng ommalashgan. Bunday S.lar ham mazmun-mundarijasiga koʻra turlicha (yozuvchi hayoti va ijodi bilan tanishtirish, asar haqidagi mulohazalar, uning yaratilishi bilan bogʻliq ayrim tafsilotlar, muallif haqidagi xotiralar va sh.k.) boʻlishi mumkin. Asosiysi, bunday S.larning pirovard maqsadi bitta – asarni targʻib etish, uning tushunilishi, kitobxonlar dilidan oʻrin olishiga koʻmaklashish boʻlib qolaveradi.

Сўнгсўз – адабий асар охирида берилувчи қўшимча. С. муаллиф ёки бошқа биров (ёзувчи, танқидчи ва б.) томонидан ёзилиб, одатда, асарнинг тушунилиши учун зарур маълумотларни ўз ичига олади ва асосий матндан яққол ажралиб (ўзаро асосий матн – ёндош матн муносабати асосида) туради. Эпилог ва кейинги тарихдан фарқли равишда С. сюжетнинг бевосита ёки билвосита давоми эмас, у бадиий матн таркибига тўлиқ сингиб кетмайди, яъни структуравий жиҳатдан мустақилдир. Муаллиф томонидан ёзилган С.лар услубига, кўпроқ, ўқувчига бевосита мурожаат этиш, у билан дўстона самимий мулоқотга мойиллик, мазмун-мундарижаси жиҳатидан турличалик (асарни мухтасар лирик-фалсафий хулосалаш, айрим нуқталарга ўқувчи диққатини қайта жалб этиш, миннатдорчилик ёки узрхоҳлик ва ш.к) хосдир. Ноширлик амалиётида асарга ўзгалар томонидан ёзилган С.ларни илова қилиш ҳам кенг оммалашган. Бундай С.лар ҳам мазмун-мундарижасига кўра турлича (ёзувчи ҳаёти ва ижоди билан таништириш, асар ҳақидаги мулоҳазалар, унинг яратилиши билан боғлиқ айрим тафсилотлар, муаллиф ҳақидаги хотиралар ва ш.к.) бўлиши мумкин. Асосийси, бундай С.ларнинг пировард мақсади битта – асарни тарғиб этиш, унинг тушунилиши, китобхонлар дилидан ўрин олишига кўмаклашиш бўлиб қолаверади.