Stilizatsiya

Stilizatsiya (yun. stylos – mumlangan taxtachaga yozish uchun ishlatilgan tayoqcha; uslub) – muayyan badiiy-estetik maqsadlarni koʻzlab, oʻzga bir ijodkor, davr, adabiy yoʻnalish va sh.k.larga xos uslubiy xususiyatlarni qayta tiklashga asoslangan usul. Manbalarda biron bir ijtimoiy guruhga mansub shaxs tilining oʻziga xos jihatlarini qayta yaratish ham S.ning bir koʻrinishi deb taʼriflanadi. Biroq buni personaj nutqini individuallashtirishdan farqlash lozim: S. haqida rivoya personaj-hikoyachi tilidan olib borilgan va oʻsha hikoyachi nutqiga xos uslub qayta tiklangan hollarda gapirish toʻgʻriroq boʻladi. Mas., Gʻ.Gʻulomning “Shum bola” qissasida rivoya personaj tilidan olib borilgan va unga xos uslubiy xususiyatlar qayta yaratilgan. Yoki X.Sultonovning “Koʻngil ozodadur” qissasida XIX asr adabiy tili, xususan, Gulxaniy uslubiga xos jihatlar qayta yaratiladi. Yozma adabiyotda folklorga xos uslubni qayta yaratish ham S.ning ancha keng tarqalgan koʻrinishidir. Bunga xalq yoʻlida yozilgan sheʼrlar (I.Mirzo. “Fargʻonacha”; E.Shukur. “Mengim momoning yoʻqlovi”), adabiy ertaklarni (Gʻ.Gʻulom. “Hasan Kayfiy”, “Afandi oʻlmaydigan boʻldi”) misol qilish mumkin. U.Azimning “Baxshiyona” turkumi, X.Davronning “Baxshi oʻgʻillari haqida rivoyat”, Faxriyorning “Baxshining sevgisi” asarlari xalq dostonlariga S. qilish asosida yaratilgan. Shuningdek, S. parodiyaning oʻzak xususiyati sanaladi, unda obyektga xos uslubiy xususiyatlar saqlangani holda, bu ish hajviy-kulgili tarzda amalga oshiriladi.

Стилизация (юн. stylos – мумланган тахтачага ёзиш учун ишлатилган таёқча; услуб) – муайян бадиий-эстетик мақсадларни кўзлаб, ўзга бир ижодкор, давр, адабий йўналиш ва ш.к.ларга хос услубий хусусиятларни қайта тиклашга асосланган усул. Манбаларда бирон бир ижтимоий гуруҳга мансуб шахс тилининг ўзига хос жиҳатларини қайта яратиш ҳам С.нинг бир кўриниши деб таърифланади. Бироқ буни персонаж нутқини индивидуаллаштиришдан фарқлаш лозим: С. ҳақида ривоя персонаж-ҳикоячи тилидан олиб борилган ва ўша ҳикоячи нутқига хос услуб қайта тикланган ҳолларда гапириш тўғрироқ бўлади. Мас., Ғ.Ғуломнинг “Шум бола” қиссасида ривоя персонаж тилидан олиб борилган ва унга хос услубий хусусиятлар қайта яратилган. Ёки Х.Султоновнинг “Кўнгил озодадур” қиссасида XIX аср адабий тили, хусусан, Гулханий услубига хос жиҳатлар қайта яратилади. Ёзма адабиётда фольклорга хос услубни қайта яратиш ҳам С.нинг анча кенг тарқалган кўринишидир. Бунга халқ йўлида ёзилган шеърлар (И.Мирзо. “Фарғонача”; Э.Шукур. “Менгим момонинг йўқлови”), адабий эртакларни (Ғ.Ғулом. “Ҳасан Кайфий”, “Афанди ўлмайдиган бўлди”) мисол қилиш мумкин. У.Азимнинг “Бахшиёна” туркуми, Х.Давроннинг “Бахши ўғиллари ҳақида ривоят”, Фахриёрнинг “Бахшининг севгиси” асарлари халқ достонларига С. қилиш асосида яратилган. Шунингдек, С. пародиянинг ўзак хусусияти саналади, унда объектга хос услубий хусусиятлар сақлангани ҳолда, бу иш ҳажвий-кулгили тарзда амалга оширилади.