Tajziya

Tajziya (ar. تجزيه – boʻlak-boʻlak qilmoq) – mumtoz adabiyotdagi sheʼriy sanʼat, bayt misralarini ikki boʻlakka ajratib, har bir boʻlakni oʻziga muqobil boʻlgan ikkinchi boʻlak bilan qofiyadosh qilish. Yaʼni birinchi misraning birinchi boʻlagi ikkinchi misraning birinchi boʻlagi bilan, birinchi misraning ikkinchi boʻlagi esa ikkinchi misraning ikkinchi boʻlagi bilan qofiyalanadi. Misralarning bu koʻrinishda qofiyalanishi, asosan, fard, gʻazal yoki qasidaning matlaʼsi hamda masnaviy shaklida qofiyalanuvchi baytlarda kuzatiladi. Mas., Mashrabning mashhur:

Agar oshiqligʻim aytsam, kuyib jonu jahon oʻrtar,

Bu ishq sirrin bayon etsam, taqi ul xonumon oʻrtar, –

baytida birinchi misradagi “aytsam” soʻzi ikkinchi misradagi “etsam” soʻzi bilan, birinchi misradagi “jahon” soʻzi ikkinchi misradagi “xonumon” soʻzi bilan oʻzaro qofiyalangan. T. musajjaʼga (q.) oʻxshab koʻrinsa-da, haqiqatda undan farqlidir: musajjaʼda toʻrt boʻlak qilingan baytning uch boʻlagi qofiyalansa, T.da faqat ostin-ustin boʻlaklar oʻzaro qofiyalanadi.

Тажзия (ар. تجزيه – бўлак-бўлак қилмоқ) – мумтоз адабиётдаги шеърий санъат, байт мисраларини икки бўлакка ажратиб, ҳар бир бўлакни ўзига муқобил бўлган иккинчи бўлак билан қофиядош қилиш. Яъни биринчи мисранинг биринчи бўлаги иккинчи мисранинг биринчи бўлаги билан, биринчи мисранинг иккинчи бўлаги эса иккинчи мисранинг иккинчи бўлаги билан қофияланади. Мисраларнинг бу кўринишда қофияланиши, асосан, фард, ғазал ёки қасиданинг матлаъси ҳамда маснавий шаклида қофияланувчи байтларда кузатилади. Мас., Машрабнинг машҳур:

Агар ошиқлиғим айтсам, куйиб жону жаҳон ўртар,

Бу ишқ сиррин баён этсам, тақи ул хонумон ўртар, –

байтида биринчи мисрадаги “айтсам” сўзи иккинчи мисрадаги “этсам” сўзи билан, биринчи мисрадаги “жаҳон” сўзи иккинчи мисрадаги “хонумон” сўзи билан ўзаро қофияланган. Т. мусажжаъга (қ.) ўхшаб кўринса-да, ҳақиқатда ундан фарқлидир: мусажжаъда тўрт бўлак қилинган байтнинг уч бўлаги қофияланса, Т.да фақат остин-устин бўлаклар ўзаро қофияланади.