Takrir

Takrir (ar. تكرير– takror) – mumtoz adabiyotdagi sheʼriy sanʼat, bir soʻzni baytning turli oʻrinlarida takrorlash. Ayrim manbalarda raddning bir koʻrinishi sifatida taʼriflansa ham, T.ni alohida sanʼat sifatida tushunish, uni raddan farqlash maqsadga muvofiqdir. Chunki, birinchidan, T.da soʻzning takrorlanish oʻrni qatʼiy belgilangan emas: bitta soʻz ketma-ket takrorlanishi ham, bayt yo sheʼrning turli oʻrinlarida takrorlanishi ham mumkin; ikkinchidan, T.ning badiiy-estetik funksiyasi fikrni taʼkidlash boʻlib, ushbu sanʼat qoʻllangan bayt (yoki sheʼr) ohangi ham shunga mosdir. Mas., Feruzning:

Qilurman yutub shavqi laʼlingda qon

Figʻonu figʻonu figʻonu figʻon, –

baytida T. maʼnoni taʼkidlab kuchaytiradi va shunga mos ohang bilan oʻqishni taqozo etadi. Yoki Erkin Vohidovning:

Kechir, yanglishmagan kim bor, mening ham koʻp gunohim bor,

Odamzot asli nokomil, kechir, yo rab, kechir, yo rab.

baytidagi “kechir” soʻzining takrori iltijo ohangini kuchaytirib, lirik qahramon ruhiy holatini yorqin ifodalashga xizmat qiladi.

Такрир (ар. تكرير– такрор) – мумтоз адабиётдаги шеърий санъат, бир сўзни байтнинг турли ўринларида такрорлаш. Айрим манбаларда радднинг бир кўриниши сифатида таърифланса ҳам, Т.ни алоҳида санъат сифатида тушуниш, уни раддан фарқлаш мақсадга мувофиқдир. Чунки, биринчидан, Т.да сўзнинг такрорланиш ўрни қатъий белгиланган эмас: битта сўз кетма-кет такрорланиши ҳам, байт ё шеърнинг турли ўринларида такрорланиши ҳам мумкин; иккинчидан, Т.нинг бадиий-эстетик функцияси фикрни таъкидлаш бўлиб, ушбу санъат қўлланган байт (ёки шеър) оҳанги ҳам шунга мосдир. Мас., Ферузнинг:

Қилурман ютуб шавқи лаълингда қон

Фиғону фиғону фиғону фиғон, –

байтида Т. маънони таъкидлаб кучайтиради ва шунга мос оҳанг билан ўқишни тақозо этади. Ёки Эркин Воҳидовнинг:

Кечир, янглишмаган ким бор, менинг ҳам кўп гуноҳим бор,

Одамзот асли нокомил, кечир, ё раб, кечир, ё раб.

байтидаги “кечир” сўзининг такрори илтижо оҳангини кучайтириб, лирик қаҳрамон руҳий ҳолатини ёрқин ифодалашга хизмат қилади.