Tanka

Tanka (yaponcha “qisqa qoʻshiq”) – yapon sheʼriyatidagi koʻhna lirik janrlardan biri, turgʻun sheʼriy shakl. T. besh misradan tarkib topadi, uning birinchi va uchinchi misralari besh boʻgʻinli, qolgan uchta misrasi esa yetti boʻgʻinli oʻlchovga ega (5+7+5+7+7), misralarning qofiyalanishi talab qilinmaydi. Manbalarda bizgacha yetib kelgan eng qadimgi T.lar VIII asrda yozib olingan. Janrning gurkirab rivojlanishi X – XIII asrlarga toʻgʻri keladi, buning omillari sifatida yapon hukmdorlari saroylarida muntazam oʻtkazib turilgan mushoiralar, tankanavislar musobaqalari, T.lardan mamlakat miqyosida maxsus toʻplamlar tuzib borilgani koʻrsatiladi. Tematik jihatdan T.lar chegaralanmagan boʻlsa ham, anʼanaga koʻra ularda koʻproq sevgi-muhabbat, hijron, safar, yil fasllari kabi mavzular qalamga olingan. Keyincha shakl tomonlariga eʼtiborning kuchayishi janr taraqqiyotida turgʻunlikka sabab boʻldi. XIX asr oxiri – XX asr boshlarida ijtimoiy mavzularda yaratilgan T.lar janr taraqqiyotida yangi sahifa ochdi. T. janrining boshqa xalqlar sheʼriyatiga jadal kirib kela boshlashi ham shu davrga toʻgʻri keladi.

Танка (японча “қисқа қўшиқ”) – япон шеъриятидаги кўҳна лирик жанрлардан бири, турғун шеърий шакл. Т. беш мисрадан таркиб топади, унинг биринчи ва учинчи мисралари беш бўғинли, қолган учта мисраси эса етти бўғинли ўлчовга эга (5+7+5+7+7), мисраларнинг қофияланиши талаб қилинмайди. Манбаларда бизгача етиб келган энг қадимги Т.лар VIII асрда ёзиб олинган. Жанрнинг гуркираб ривожланиши X – XIII асрларга тўғри келади, бунинг омиллари сифатида япон ҳукмдорлари саройларида мунтазам ўтказиб турилган мушоиралар, танканавислар мусобақалари, Т.лардан мамлакат миқёсида махсус тўпламлар тузиб борилгани кўрсатилади. Тематик жиҳатдан Т.лар чегараланмаган бўлса ҳам, анъанага кўра уларда кўпроқ севги-муҳаббат, ҳижрон, сафар, йил фасллари каби мавзулар қаламга олинган. Кейинча шакл томонларига эътиборнинг кучайиши жанр тараққиётида турғунликка сабаб бўлди. XIX аср охири – XX аср бошларида ижтимоий мавзуларда яратилган Т.лар жанр тараққиётида янги саҳифа очди. Т. жанрининг бошқа халқлар шеъриятига жадал кириб кела бошлаши ҳам шу даврга тўғри келади.