Tashbehi aks

Tashbehi aks (ar. تشبيه عكس – teskari oʻxshatish) – tashbeh turlaridan biri, avval bir narsa ikkinchi bir narsaga oʻxshatiladi, soʻng buning aksi amalga oshiriladi, yaʼni ikkinchi narsa birinchi narsaga oʻxshatiladi. Boshqacha aytilsa, T.a.da avval mushabbih boʻlgan soʻz keyin mushabbihun bih, mushabbihun bih boʻlgani esa mushabbihga aylanadi. Mas., Navoiyning quyidagi:

Yuzung quyoshmi ekin yo quyosh yuzungmi ekin

Ki, qaysi, qaysi ekan farq emas, nechukki egiz, –

baytida avval yuz quyoshga, keyin esa quyosh yuzga oʻxshatiladi, yaʼni “yuz” birinchi holda mushabbih boʻlsa, keyingisida mushabbihun bihga aylanadi.

Ташбеҳи акс (ар. تشبيه عكس – тескари ўхшатиш) – ташбеҳ турларидан бири, аввал бир нарса иккинчи бир нарсага ўхшатилади, сўнг бунинг акси амалга оширилади, яъни иккинчи нарса биринчи нарсага ўхшатилади. Бошқача айтилса, Т.а.да аввал мушаббиҳ бўлган сўз кейин мушаббиҳун биҳ, мушаббиҳун биҳ бўлгани эса мушаббиҳга айланади. Мас., Навоийнинг қуйидаги:

Юзунг қуёшми экин ё қуёш юзунгми экин

Ки, қайси, қайси экан фарқ эмас, нечукки эгиз, –

байтида аввал юз қуёшга, кейин эса қуёш юзга ўхшатилади, яъни “юз” биринчи ҳолда мушаббиҳ бўлса, кейингисида мушаббиҳун биҳга айланади.