Tashbehi moʻʼkad

Tashbehi moʻʼkad (ar. موكد تشبيه – taʼkidli oʻxshatish) – tashbeh turlaridan biri. T.m. tuzilishiga koʻra tashbehi muyaqqadga yaqin: unda ham faqat mushabbih va mushabbihun bih ishtirok etadi, faqat farqi shuki, bunda mushabbih ega, mushabbihun bih esa ot kesim vazifasida boʻladi. Yaʼni kesim vazifasidagi mushabbihun bih mushabbih haqidagi hukmni taʼkidlaydi. T.m. tarkibidagi mushabbih ham, mushabbihun bih ham birgina soʻz yoki soʻz birikmasi bilan ifodalanishi mumkin. Mas., Navoiyning:

Chugʻz boʻlmish ganji vasling shavqidin koʻnglum qushi,

Zahmi koʻp koʻnglum uyi ul chugʻzning vayronidur, –

baytida “koʻnglum uyi” – mushabbih ega boʻlsa, “chugʻz vayronasi” – mushabbihun bih kesim vazifasidadir.

Ташбеҳи мўъкад (ар. موكد تشبيه – таъкидли ўхшатиш) – ташбеҳ турларидан бири. Т.м. тузилишига кўра ташбеҳи муяққадга яқин: унда ҳам фақат мушаббиҳ ва мушаббиҳун биҳ иштирок этади, фақат фарқи шуки, бунда мушаббиҳ эга, мушаббиҳун биҳ эса от кесим вазифасида бўлади. Яъни кесим вазифасидаги мушаббиҳун биҳ мушаббиҳ ҳақидаги ҳукмни таъкидлайди. Т.м. таркибидаги мушаббиҳ ҳам, мушаббиҳун биҳ ҳам биргина сўз ёки сўз бирикмаси билан ифодаланиши мумкин. Мас., Навоийнинг:

Чуғз бўлмиш ганжи васлинг шавқидин кўнглум қуши,

Заҳми кўп кўнглум уйи ул чуғзнинг вайронидур, –

байтида “кўнглум уйи” – мушаббиҳ эга бўлса, “чуғз вайронаси” – мушаббиҳун биҳ кесим вазифасидадир.