Tashbehi musalsal

Tashbehi musalsal (ar. تشبيه مسلسل – ketma-ket oʻxshatish) – tashbeh turlaridan biri, bir narsani bir necha narsaga ketma-ket oʻxshatish. Yaʼni bunda shoir bir narsa (mushabbih)ni bir paytning oʻzida ketma-ket bir necha narsa (mushabbihun bih)ga oʻxshatadi. Mas., Sayfi Saroiyning:

Soʻzung durru javohirdur koʻngullar ganjina loyiq,

Na loyiq? Loyiqi xisrav. Na xisrav? Xisravi kishvar, –

baytida soʻz avval durga, keyin javohirga, Atoyining:

Ey lablari shahdu shakaru Misr naboti,

Yusuf kibi shirin harakatu sakanoti, –

baytida yor lablari asal (shahd), shakar va Misr novvotiga ketma-ket oʻxshatilmoqda. T.m. koʻpincha tajohul ul-orif sanʼati bilan qorishiq holda uchraydi, zero, mazkur sanʼat aksar hollarda T.m. asosida yuzaga chiqadi. Buni, mas., Atoyining quyidagi baytida koʻrish mumkin:

Sochmu yo sunbulmu yo ganj ustida yotur ilon,

Yo kelibdur Rum eliga Chinu Mochin lashkari?

Ташбеҳи мусалсал (ар. تشبيه مسلسل – кетма-кет ўхшатиш) – ташбеҳ турларидан бири, бир нарсани бир неча нарсага кетма-кет ўхшатиш. Яъни бунда шоир бир нарса (мушаббиҳ)ни бир пайтнинг ўзида кетма-кет бир неча нарса (мушаббиҳун биҳ)га ўхшатади. Мас., Сайфи Сароийнинг:

Сўзунг дурру жавоҳирдур кўнгуллар ганжина лойиқ,

На лойиқ? Лойиқи хисрав. На хисрав? Хисрави кишвар, –

байтида сўз аввал дурга, кейин жавоҳирга, Атойининг:

Эй лаблари шаҳду шакару Миср наботи,

Юсуф киби ширин ҳаракату саканоти, –

байтида ёр лаблари асал (шаҳд), шакар ва Миср новвотига кетма-кет ўхшатилмоқда. Т.м. кўпинча тажоҳул ул-ориф санъати билан қоришиқ ҳолда учрайди, зеро, мазкур санъат аксар ҳолларда Т.м. асосида юзага чиқади. Буни, мас., Атойининг қуйидаги байтида кўриш мумкин:

Сочму ё сунбулму ё ганж устида ётур илон,

Ё келибдур Рум элига Чину Мочин лашкари?