Tashbehi mutlaq

Tashbehi mutlaq (ar. تشبيه مطلق – ochiq oʻxshatish) – tashbeh turlaridan biri. T.m. manbalarda tashbehi sarih deb ham yuritiladiki, aslida, shu nom mohiyatni aniqroq ifoda etadi. Zero, sarih soʻzi lugʻatda “ochiq, oshkor, ravshan, aniq” maʼnolarini ifodalaydi. T.m.da mushabbih va mushabbihun bih orasidagi munosabatni belgilovchi vositai tashbeh (kabi, singari, xuddi, yangligʻ, goʻyo, -dek, -day va b.)ning boʻlishi shart va xuddi shu hol ikki narsa-tushunchaning bir-biriga oʻxshatilayotganini aniq bildirib turadi. Mas., Lutfiyning:

Pistadek ogʻzinga shakar dedilar,

Gʻayb sirin ne muxtasar dedilar, –

baytida -dek qoʻshimchasi ogʻizning pistaga oʻxshatilayotganini oshkor bildirib turadi.

Ташбеҳи мутлақ (ар. تشبيه مطلق – очиқ ўхшатиш) – ташбеҳ турларидан бири. Т.м. манбаларда ташбеҳи сариҳ деб ҳам юритиладики, аслида, шу ном моҳиятни аниқроқ ифода этади. Зеро, сариҳ сўзи луғатда “очиқ, ошкор, равшан, аниқ” маъноларини ифодалайди. Т.м.да мушаббиҳ ва мушаббиҳун биҳ орасидаги муносабатни белгиловчи воситаи ташбеҳ (каби, сингари, худди, янглиғ, гўё, -дек, -дай ва б.)нинг бўлиши шарт ва худди шу ҳол икки нарса-тушунчанинг бир-бирига ўхшатилаётганини аниқ билдириб туради. Мас., Лутфийнинг:

Пистадек оғзинга шакар дедилар,

Ғайб сирин не мухтасар дедилар, –

байтида -дек қўшимчаси оғизнинг пистага ўхшатилаётганини ошкор билдириб туради.