Vasf

Vasf (ar. وصف – tavsiflash, tasvirlash, sifatlash) – biror narsa, hodisa yoki shaxsni maqtash, madh etish, chiroyli oʻxshatishlar, majoziy iboralar bilan taʼrifu tavsif berish. V. alohida janr emas, balki tavsifiy xarakterdagi qator janrlar (qasida, madhiya, faxriya va b.)ga xos ifoda yoʻsini, usulidir. V. xarakteridagi sheʼrlar qasidadan ajralib chiqqan boʻlib, johiliyat davri arab sheʼriyatida shoirlar oʻz tuyasi, oti yoki boshqa vahshiy hayvonlarni, sahrodagi turli hodisalarni V. qilib sheʼrlar bitgan boʻlsa, keyinchalik uning mavzu koʻlami kengaydi: biror shaxs, shahar, bino, yil fasllari, oy, qalam yoki qalamdon, boshqa biror buyum, zeb-ziynat va sh.k.larni tavsiflash maqsadida sheʼrlar bitildi. Koʻrinadiki, V.ning mavzusi cheklangan emas. Shunga qaramay, mumtoz sheʼriyatimizda maʼshuqa yoki uning biror uzvini tavsiflashga bagʻishlangan sheʼrlar (mas.: “Kokuling”, “Sochlaring”, “Qoshlaring”, “Surating” radifli gʻazallar) koʻproq uchraydi. Odatda, shoir biror narsani V. qilar ekan, uning jamiyatdagi yoki oʻz hayotidagi oʻrni, ahamiyatiga baho beradi, unga oʻzining munosabatini ifodalaydi.

Васф (ар. وصف – тавсифлаш, тасвирлаш, сифатлаш) – бирор нарса, ҳодиса ёки шахсни мақташ, мадҳ этиш, чиройли ўхшатишлар, мажозий иборалар билан таърифу тавсиф бериш. В. алоҳида жанр эмас, балки тавсифий характердаги қатор жанрлар (қасида, мадҳия, фахрия ва б.)га хос ифода йўсини, усулидир. В. характеридаги шеърлар қасидадан ажралиб чиққан бўлиб, жоҳилият даври араб шеъриятида шоирлар ўз туяси, оти ёки бошқа ваҳший ҳайвонларни, саҳродаги турли ҳодисаларни В. қилиб шеърлар битган бўлса, кейинчалик унинг мавзу кўлами кенгайди: бирор шахс, шаҳар, бино, йил фасллари, ой, қалам ёки қаламдон, бошқа бирор буюм, зеб-зийнат ва ш.к.ларни тавсифлаш мақсадида шеърлар битилди. Кўринадики, В.нинг мавзуси чекланган эмас. Шунга қарамай, мумтоз шеъриятимизда маъшуқа ёки унинг бирор узвини тавсифлашга бағишланган шеърлар (мас.: “Кокулинг”, “Сочларинг”, “Қошларинг”, “Суратинг” радифли ғазаллар) кўпроқ учрайди. Одатда, шоир бирор нарсани В. қилар экан, унинг жамиятдаги ёки ўз ҳаётидаги ўрни, аҳамиятига баҳо беради, унга ўзининг муносабатини ифодалайди.