Xafif

Xafif (ar. خفيف – yengil) – aruz bahrlaridan biri, aytilishi va taqtiʼsi yengil boʻlgani uchun shunday nomlangan. Foilotun (– v – –) va mustafʼilun (– – v – ) asllarining ketma-ket takroridan hosil boʻladi. Oʻzbek sheʼriyatida faol qoʻllanadigan bahrlardan biri. Navoiyning “Mezon ul-avzon” asarida X. bahrining besh vazni, Boburning “Muxtasar”ida esa yigirma ikki vazni misollar bilan koʻrsatib berilgan. Sheʼriyatimizda mazkur bahrning olti ruknli sakkiz vaznidan keng foydalaniladi. X. bahri dastlab Atoyi va Lutfiy sheʼriyatida uchraydi. Bundan tashqari, Hofiz Xorazmiy sheʼrlarining kattagina qismi, Navoiyning “Sabʼai sayyor” dostoni va yana oltmish ikkita turli janrlardagi lirik sheʼrlari X. bahrida yozilgan. Chunonchi, “Sabʼai sayyor”dagi quyidagi bayt xafifi musaddasi solimi maxbuni maqtuʼ (–v – – \ v – v – \ – –) vaznida:

Bir necha zavraq asrabon tayyor,

Yangi oy zavraqi kibi sayyor.

Хафиф (ар. خفيف – енгил) – аруз баҳрларидан бири, айтилиши ва тақтиъси енгил бўлгани учун шундай номланган. Фоилотун (– v – –) ва мустафъилун (– – v – ) аслларининг кетма-кет такроридан ҳосил бўлади. Ўзбек шеъриятида фаол қўлланадиган баҳрлардан бири. Навоийнинг “Мезон ул-авзон” асарида Х. баҳрининг беш вазни, Бобурнинг “Мухтасар”ида эса йигирма икки вазни мисоллар билан кўрсатиб берилган. Шеъриятимизда мазкур баҳрнинг олти рукнли саккиз вазнидан кенг фойдаланилади. Х. баҳри дастлаб Атойи ва Лутфий шеъриятида учрайди. Бундан ташқари, Ҳофиз Хоразмий шеърларининг каттагина қисми, Навоийнинг “Сабъаи сайёр” достони ва яна олтмиш иккита турли жанрлардаги лирик шеърлари Х. баҳрида ёзилган. Чунончи, “Сабъаи сайёр”даги қуйидаги байт хафифи мусаддаси солими махбуни мақтуъ (–v – – \ v – v – \ – –) вазнида:

Бир неча заврақ асрабон тайёр,

Янги ой заврақи киби сайёр.