“Agar yozsang...”

Odat boʻlib qolgan, Halim Karimga koʻproq “shoir” deya murojaat qilaman. Ehtimol, bu gohi hazil-mutoyiba, gohi kulgandek ham koʻrinar, biroq dilda hamisha uning chin shoirligini iqror qilib kelganman. Menga qolsa, shoir – davralarni sel qilib sheʼr aytgan yo matbuotda paydar-pay sheʼr chiqarib, yaltiroq muqovali kitoblar chop ettirib turgan odam emas, balki, avvalo, atrofida yuz berayotgan voqealarni oʻz koʻnglida kechirayotgan, atrofidagi xushbaxtlar sururiyu baxtsizlar dard-adamini koʻnglida yashatayotgan odam – SHOIR... Chinakam shoir koʻngli qanday boʻlishini tasavvur qiloldingizmi? Halimjonda shunday koʻngil bor. Uning men bilgan eng yaxshi sheʼri – Muhammad Yusufga bagʻishlangan sheʼri koʻz oʻngimda tugʻilgan... radiodan el suygan shoir oʻlimi xabari eshittirilganda birga edik. Halimjon soʻzsiz stulga choʻkdi... rangi dokaday oqargancha bir muddat karaxt oʻtirdi, soʻng... soʻng yosh boladay hoʻngrab yigʻlashga tushdi. Ehtimol, kimlargadir bu hol biroz gʻalati ham tuyular. Lekin... bilgichlar aytsin: nafaqat shoirlar, balki jamiki yaxshi odamlar shoir yuragida oʻladi. Halimjonda shunday yurak borligini allaqachon ichdan iqror qilganman. Yaqinda bosmadan chiqqan “Yurak bilan soʻzlashuv” toʻplamiga kirgan sheʼrlar esa shu iqrorni mustahkamlaydi, xolos.

H.Karim – shoirlik daʼvosidan yiroq, lekin bu shunchaki kamtarlikdangina emas, balki sheʼriyatga yuksak talab bilan yondashganidan, qalamning “Yozsang agar toza qoʻl-la yoz!” degan xitobi koʻngil qulogʻida hamisha jaranglab turganidan. Oʻziga ayricha iqtidor berilganini dildan his qilgan shoir tirikchilik ummoniga shoʻngʻib ketib, bu neʼmatni yetarli qadrlay olmaganidan iztirob chekadi. Shu bois Yurak bilan yuzma-yuz kelganida “bir-birovga qarolmadik biz” deya oʻkinadi, Yurak bilan hamqadam, faqat uning izmiga boʻysunib yashashni sogʻinadi. Nachoraki:

Ha, toʻplamdagi sheʼrlar “ikki quti sigaret bilan esnab tugaydigan kunlar”da, aniqrogʻi, ularning ishxonayu roʻzgʻor tashvishlari aro nihoyat “oʻzi bilan oʻzi qolish” imkoni tugʻilgan lahzalarida tugʻilgan. Yaʼniki, ular yuqorida aytganimiz ogʻriqli SOGʻINCH mevalaridir. Shundanmi, ular oʻquvchini befarq qoldirmaydi, u bilan shoir yuragi orasidagi koʻprikka aylanadi...

Hozirgi yoshlarga qanday, bilmadim-u, lekin “Shoʻrolar bosmagan sheʼrlar” turkumi bizni – oʻrta yoshlilarni kechagi kunimizga qaytaradi, ortimizga oʻgirilib, oʻsha kunlarimizni qayta yashash, oʻsha paytlari koʻnglimizda joʻsh urgan jurʼatu jasorat, quvonchu iztirob, armonu umidlarni qayta koʻngildan kechirish imkonini beradi...

Shu gaplarni yozyapman-u, ich-ichimda bir eʼtiroz kuchayib bormoqda: “Xe-y, sheʼrni sharhlashga nima bor... axir, sheʼrdagi hislarni oʻzga yoʻsinda suratlantirish mumkin boʻlganida, shoir sheʼr yozib oʻtirarmidi, nodon”. Nailoj, yozish istagi nechogʻli kuchli boʻlsa-da, bu eʼtirozga joʻyali javob topishga ojizligimni ham tan olishga majburman. Shu bois gapni muxtasar qilib, sheʼr muxlislariga hali matbaa isi ketmagan “Yurak bilan soʻzlashuv” toʻplamini ilinib qolaman...

Darvoqe, shu kunlarda ellikni qoralayotgan shoir dilida “Yurak bilan soʻzlashuv” ehtiyoji tobora kuchayib borayotganini aytishni faromush qilibman. Toʻplamning oxiridan oʻrin olgan “Qaytish” nomli sheʼrni oʻqib koʻring-a, oʻzingiz ham bunga amin boʻlasiz. Demak, yetuklik pallasiga kirgan shoirdan samimiy hislarga yoʻgʻrilgan goʻzal sheʼrlar kutib qolishga asosimiz bor...

Одат бўлиб қолган, Ҳалим Каримга кўпроқ “шоир” дея мурожаат қиламан. Эҳтимол, бу гоҳи ҳазил-мутойиба, гоҳи кулгандек ҳам кўринар, бироқ дилда ҳамиша унинг чин шоирлигини иқрор қилиб келганман. Менга қолса, шоир – давраларни сел қилиб шеър айтган ё матбуотда пайдар-пай шеър чиқариб, ялтироқ муқовали китоблар чоп эттириб турган одам эмас, балки, аввало, атрофида юз бераётган воқеаларни ўз кўнглида кечираётган, атрофидаги хушбахтлар сурурию бахтсизлар дард-адамини кўнглида яшатаётган одам – ШОИР... Чинакам шоир кўнгли қандай бўлишини тасаввур қилолдингизми? Ҳалимжонда шундай кўнгил бор. Унинг мен билган энг яхши шеъри – Муҳаммад Юсуфга бағишланган шеъри кўз ўнгимда туғилган... радиодан эл суйган шоир ўлими хабари эшиттирилганда бирга эдик. Ҳалимжон сўзсиз стулга чўкди... ранги докадай оқарганча бир муддат карахт ўтирди, сўнг... сўнг ёш боладай ҳўнграб йиғлашга тушди. Эҳтимол, кимларгадир бу ҳол бироз ғалати ҳам туюлар. Лекин... билгичлар айтсин: нафақат шоирлар, балки жамики яхши одамлар шоир юрагида ўлади. Ҳалимжонда шундай юрак борлигини аллақачон ичдан иқрор қилганман. Яқинда босмадан чиққан “Юрак билан сўзлашув” тўпламига кирган шеърлар эса шу иқрорни мустаҳкамлайди, холос.

Ҳ.Карим – шоирлик даъвосидан йироқ, лекин бу шунчаки камтарликдангина эмас, балки шеъриятга юксак талаб билан ёндашганидан, қаламнинг “Ёзсанг агар тоза қўл-ла ёз!” деган хитоби кўнгил қулоғида ҳамиша жаранглаб турганидан. Ўзига айрича иқтидор берилганини дилдан ҳис қилган шоир тирикчилик уммонига шўнғиб кетиб, бу неъматни етарли қадрлай олмаганидан изтироб чекади. Шу боис Юрак билан юзма-юз келганида “бир-бировга қаролмадик биз” дея ўкинади, Юрак билан ҳамқадам, фақат унинг измига бўйсуниб яшашни соғинади. Начораки:

Ҳа, тўпламдаги шеърлар “икки қути сигарет билан эснаб тугайдиган кунлар”да, аниқроғи, уларнинг ишхонаю рўзғор ташвишлари аро ниҳоят “ўзи билан ўзи қолиш” имкони туғилган лаҳзаларида туғилган. Яъники, улар юқорида айтганимиз оғриқли СОҒИНЧ меваларидир. Шунданми, улар ўқувчини бефарқ қолдирмайди, у билан шоир юраги орасидаги кўприкка айланади...

Ҳозирги ёшларга қандай, билмадим-у, лекин “Шўролар босмаган шеърлар” туркуми бизни – ўрта ёшлиларни кечаги кунимизга қайтаради, ортимизга ўгирилиб, ўша кунларимизни қайта яшаш, ўша пайтлари кўнглимизда жўш урган журъату жасорат, қувончу изтироб, армону умидларни қайта кўнгилдан кечириш имконини беради...

Шу гапларни ёзяпман-у, ич-ичимда бир эътироз кучайиб бормоқда: “Хе-й, шеърни шарҳлашга нима бор... ахир, шеърдаги ҳисларни ўзга йўсинда суратлантириш мумкин бўлганида, шоир шеър ёзиб ўтирармиди, нодон”. Наилож, ёзиш истаги нечоғли кучли бўлса-да, бу эътирозга жўяли жавоб топишга ожизлигимни ҳам тан олишга мажбурман. Шу боис гапни мухтасар қилиб, шеър мухлисларига ҳали матбаа иси кетмаган “Юрак билан сўзлашув” тўпламини илиниб қоламан...

Дарвоқе, шу кунларда элликни қоралаётган шоир дилида “Юрак билан сўзлашув” эҳтиёжи тобора кучайиб бораётганини айтишни фаромуш қилибман. Тўпламнинг охиридан ўрин олган “Қайтиш” номли шеърни ўқиб кўринг-а, ўзингиз ҳам бунга амин бўласиз. Демак, етуклик палласига кирган шоирдан самимий ҳисларга йўғрилган гўзал шеърлар кутиб қолишга асосимиз бор...