“Xalq uyi”, Hamza teatri, “Yosh gvardiya” teatri, Abror Hidoyatov teatri, Oʻzbek Davlat drama teatri – sanʼatsevar xalqimiz uchun qadrdon nomlar. Bu nomlar 1919-1924 yillar davomida azim Toshkentning Eski shahar hududida barpo etilgan teatr binosiga tegishli. Salkam yuz yoshni qoralagan va hamon ohori toʻkilmay kelayotgan binoda bugun Oʻzbek Davlat drama teatri faoliyat koʻrsatmoqda. Biz, bejiz, bino va teatrni ayro holda qoʻyishga urinmadik. Zero, bino tarixi teatrnikidan birmuncha oldinroq boshlanadi. Bino qurilishida Toshkentning bir guruh boylari jonbozlik koʻrsatadilar. Mashhur Zaripovlar sulolasining yetakchilaridan boʻlgan boylar qurilishga rahnamolik qilishib, oʻz yonlaridan yigirma tilla tangani bu xayrli ish uchun ajratadilar. Bino xalq hashari yoʻli bilan, loyiha asoschilaridan biri Said Karimboy hovlisi oʻrnida qad rostlaydi. Gʻulom Zafariyning “Halima” nomli spektakli mazkur teatr binosida qoʻyilgan ilk sahna asari boʻlgan. Toshkentliklarning eng sevimli goʻshalaridan biriga aylangan teatr, dastlab, “Xalq uyi” nomi bilan ataladi. 1939 yildan boshlab, binoda Hamza teatri oʻz faoliyatini boshlaydi. Biz faoliyatini yoritmoqchi boʻlganimiz Oʻzbek Davlat drama teatri 1968 yil, Hamza teatri boshqa binoga koʻchirilganidan soʻng tashkil topadi. Teatrning ilk nomi “Yosh gvardiya” boʻlib, Maksim Karimovning “Diydor” spektakli bilan ochib beriladi. Shundan soʻng, “Oʻn sakkiz yoshligim”, “Birinchi boʻsa”, “Uchinchi orzu”, “Besh kunlik kuyov”, “Otasining qizi”, “Ezop”, “Otilmagan oʻq”, “Hur qizlar” singari spektakllar sahna yuzini koʻrib, tomoshabinlar koʻnglidan joy oldi. Oʻsha kezlari teatrga Ergash Masafayev bosh rejissyor etib tayinlanadi. Shirin Azizova, Toʻgʻon Rejametov, Aziza Begmatova, Karomat Agzamova, Isamat Ergashev, Farhod Aminov, Madina Toʻxtayeva, Dono Boboxonova, Malika Ibrohimova, Noila Toshkenboyeva kabi artistlar birinchi ijodiy jamoa hisoblanadilar.
Albatta, yangi jamoaning faoliyati oson kechmagan. Asosan, yoshlardan tashkil topgan ijodiy guruhni oldinda mashaqqatli mehnat, tinimsiz izlanishlar kutardi. Isteʼdodli bu yoshlar jamoasiga chinakam sanʼatkor-rahbar suv va havoday zarur edi. Shu maʼnoda, teatrdagi ijodiy, badiiy yuksalish 1984 yildan boshlangan desak, xato boʻlmaydi. Boisi, oʻsha yildan teatrga bosh rejissyor etib Bahodir Yoʻldoshev tayinlanadi. Mahoratli rejissyor bunga qadar Hamza (hozirgi Oʻzbek Milliy akademik drama) teatrining bosh rejissyori edi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi va bir qancha Davlat mukofotlari sovrindori boʻlmish Bahodir Yoʻldoshev qoʻl ostida shakllangan ijodiy guruh faoliyatida yangilanishlar yuzaga keldi. Birin-ketin XX asr oʻzbek teatrining eng sara spektakllari sahna yuzini koʻra boshladi. Ayniqsa, rejissyor sahnalashtirgan “Veytsayd voqeasi” va “Qora kamar” spektakllari alohida ahamiyatga molik. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi Shukur Xolmirzayevning "Qora kamar" pyesasi asosidagi spektakl teatrning badiiy saviyasini yuqori pogʻonaga olib chiqish asnosida, Davlat mukofotiga sazovor boʻldi. Bu spektakl xalqimiz hayotidagi yuksak ijtimoiy-madaniy voqea darajasiga koʻtariladi. Chunki, ilk bor bu spektaklda bosmachi tamgʻasidagi chinakam oʻzbek vatanparvarining asl qiyofasi ozodlik yoʻlida, mustaqillik gʻoyasi uchun qahramonona kurash olib borgan fidoyi oʻgʻlon sifatida haqqoniy tasvirlanadi.
Shu yillar mobaynida, teatrning mavqei yuksalib, ijodiy guruh respublikaning eng kuchli jamoalaridan biriga aylandi. Oʻziga xos yoʻnalishda sahnalashtirilgan “Maysaraning ishi” (1988) spektakli Olmaota shahrida oʻtkazilgan Markaziy Osiyo va Qozogʻiston teatrlarining nufuzli "Navroʻz" festivalida bosh mukofotga sazovor boʻlib, ijodiy guruh Moskva shahri, keyinchalik esa Germaniya respublikasiga gastrol safarlariga chiqadilar. 1989 yil “Sharq allomalari” nomli spektakl Irlandiya va Buyuk Britaniya boʻylab namoyish etildi. Oʻtgan davr mobaynida, teatrda "Kelinlar qoʻzgʻaloni" (yangidan tiklangan variant), "Farmonbibi arazladi", "Ziyofat", "Maʼmura kampir", "Qitmir", "Buxoroi sharif" kabi spektakllar sahna yuzini koʻrdi.
1990 yil 24 sentyabrdan teatr Abror Hidoyatov nomidagi Oʻzbek drama teatri deb atala boshlandi. Shu davrlarda teatrga Rossiya, AQSH, Turkiya, Tojikiston mamlakatlaridan rejissyorlar taklif etilib, “Alvido, hayot”, “Qirol Lir”, “Goʻzallar va mirshablar”, “Otello” spektakllari oʻzbek tomoshabinlariga taqdim etildi.
2008 yilga kelib, bu dargoh Oʻzbek Davlat drama teatri deb atala boshlandi. Bugun teatr ijodiy jamoasida Oʻzbekiston xalq artistlari Afzal Rafiqov, Elyor Nosirov, Dilbar Ismoilova, Aziza Begmatova, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar Dono Boboxonova, Neʼmat Alimov, Jumadilla Rametov, Madina Toʻxtayeva, Nazira Abduvohidova, Munojot Teshaboyeva, Raʼno Zokirova, Hoshim Arslonov hamda Gulbahor Yoʻldosheva, Muhabbat Abdullayeva, Shohida Uzoqova kabi taniqli aktyorlar va bir qator yosh ijodkorlar faoliyat koʻrsatmoqdalar. Ijodiy guruhga isteʼdodli rejissyor Sayfiddin Meliyev va truppa rahbari Xadicha Rizayevalar boshchilik qilishmoqda.
Hozirda, maʼmuriyat va ijodiy guruh teatr faoliyatida yangi sahifani ochmoqda, desak adashmaymiz. Zero, yosh isteʼdodlarning kashf etilishi va teatr truppasida ularning ahamiyati ortishi, ijodiy guruhning yangilanib, yosharib borayotganidan dalolat beradi. Bu borada, yosh va izlanuvchan rejissyor Sayfiddin Meliyev faoliyatiga ham alohida toʻxtalib oʻtish joiz. Uning yangicha va oʻziga xos yoʻnalishlardagi ijodiy izlanishlari teatrni badiiy jihatdan yangi bosqichga olib chiqmoqda. Chunki keyingi yillarda sahnalashtirilayotgan spektakllar gʻoyaviy-badiiy jihati bilan nafaqat shu teatr tarixidagi sahna asarlaridan, balki butun oʻzbek spektakllaridan farqlanib turadi. Sayfiddin Meliyev sahnalashtirgan “Baxt eshik qoqqanda”, “Quroq”, “Medeya”, “Ezgulik yoʻlida”, “Jiydaliylar”, “Koʻkka uchgan orzular”, “Muvozanat” kabi spektakllarda turmushimizdagi jiddiy mavzularga eʼtibor qaratilib, ularda jamiyatimizning ayni damdagi muammolari oʻzining badiiy aksini topadi. Xususan, Shuhrat Rizayev va Nurulloh Abbosxonlarning asari asosidagi “Ezgulik yoʻlida” va Ulugʻbek Hamdamning “Muvozanat” romani asosidagi “Muvozanat” spektakllarini ijtimoiy-madaniy hayotimizdagi katta hodisa, deb atash mumkin. Bu spektakllarda mustaqillikka erishganimizdan soʻng erishilgan yutuqlar, jamiyatdagi oʻzgarishlar va muayyan voqea-hodisalar silsilasida shakllangan kishilar ruhiyati butun sabab-oqibatlari bilan ifodalanadi. Spektakllardagi haqiqiy vatanparvar insonning yurti va millati ravnaqi yoʻlida kechgan zahmatlari jamiyatimiz ahli uchun ibrat boʻlib, biz ular siymosida chinakam zamona qahramonlarini koʻrishimiz mumkin. Yaqindagina Buxoro shahrida boʻlib oʻtgan Teatr sanʼati haftaligi davomida “Ezgulik yoʻlida” spektakli namoyish etilib, mutaxassislar tomonidan zamonamiz qahramoni siymosini yoritib beruvchi sara asarlardan biri sifatida eʼtirof etildi. “Medeya” (Yevrepid) va “Koʻkka uchgan orzular” (Jon Steynbek) kabi spektakllarni ham teatrdagi ijodiy yuksalishni koʻrsatuvchi asarlar qatoriga kiritish mumkin. Yurtimizda boʻlib oʻtgan Art Week Style.uz – 2011 sanʼat haftaligi doirasidagi ikkinchi Xalqaro teatr festivalida Sayfiddin Meliyevning “Medeya” spektakli maxsus diplom bilan taqdirlangani ham fikrimizni tasdiqlaydi.
Bu yuksalishlarda teatr badiiy kengashining mualliflar bilan qilayotgan ijodiy hamkorligi ham alohida oʻrin tutadi. Albatta, kengash tomonidan hozirgi tomoshabin talabidagi asarlar dramaturglarga buyurtma qilib ham yozdiriladi. Ammo E.Nosirov, S.Meliyev, D.Ismoilova, S.Ahrorov, X.Rizayeva kabi ijodiy kengash aʼzolari bu bilan cheklanib qolmay, jahon va oʻzbek adabiyotining yorqin namunalarini sahnalashtirishga jiddiy ahamiyat qaratmoqda. Sahnalashtirilayotgan asarlar, asosan, zamonaviy adabiyotimizga mansubligi bois, aksariyat spektakllar bevosita mualliflarning ishtirokida, ular bilan hamkorlikda sahnalashtirilmoqda. Shuni taʼkidlash joizki, bu kabi spektakllar tomoshabin estetik didini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Aynan, shunday sahna asarlari tomoshabinning teatrga boʻlgan muhabbatini yanada oshirmoqda. “Medeya”, “Ezgulik yoʻlida”, “Muvozanat” kabi spektakllarga tomoshabinlarning quyilib kelishi va ikki yuz ellik kishiga moʻljallangan oʻrindiqlarga sigʻmay, spektaklni tik turgan holda kuzatishi fikrimizga dalil boʻla oladi.
Teatr faoliyatining yuksalishida, maʼmuriyat tomonidan olib borilayotgan ishlarning ham ahamiyati katta. Hozirda, teatrga sanʼatshunoslik fanlari nomzodi Saidamin Axrorov direktorlik qilib kelmoqda. Talabchan va tabiatan yangiliklarga xayrixoh rahbar qoʻl ostidagi bir yuz oltmish uch kishilik teatr jamoasi mavqei kundan-kunga ortib bormoqda.
Rahbariyat teatrga isteʼdodli yoshlarni jalb etishga jiddiy ahamiyat qaratadi. Ijodiy guruhning sakson foizi yoshlar boʻlib, ular bilan ishlash va ularga keng imkoniyatlar yaratib berishda ushbu teatr oldingi saflarda turadi. Bugun teatrda P.Normatov, D.Masaidov, B.Mirmaqsudov, T.Mirmaqsudova, F.Meliboyeva, I.Murodova, S.Lutfullayev, F.Muxtorov, R. Egamberdiyev, S.Mansurov, Yu. Haydarova, I.Ochilov, N.Toshmatova kabi ixtidorli yoshlar faoliyat yuritmoqdalar. Ular nafaqat sahnada, balki, “Oʻzbektelefilm” va boshqa tijorat kinostudiyalari tomonidan suratga olinayotgan filmlar orqali ham xalqimiz koʻnglidan joy olib kelmoqdalar.
Keyingi yillarda teatr jamoasi yurtimizning turli viloyatlariga tez-tez safarlar uyushtirib turishni yaxshi yoʻlga qoʻyib olgan. Buni, teatrning ajralib turuvchi xususiyati sifatida ham koʻrsatish mumkin. Ijodiy guruh oʻzlarining jiddiy mavzudagi sahna asarlari bilan turli davlat tashkilotlari va bevosita teatrga kelib spektakl koʻrish imkoniyati chegaralangan muassasalarda ham namoyishlar koʻrsatib turishadi. Baʼzan, xuddi shu kabi chiqishlar Toshkent mahallalari boʻylab ham amalga oshiriladi. Bu esa teatr sanʼatining yurtimizdagi barcha hududlarga va jamiyatimizning turli qatlamlariga kirib borishini taʼminlaydi.
Teatrda yana bir xayrli ishga qoʻl urilgan. Oʻzbekistonda hizmat koʻrsatgan artist Jumadilla Rametov tashabbusi bilan teatr qoshida maxsus soqovlar studiyasi ish olib bormoqda. Bu studiyada eshitish qobiliyati boʻlmagan nogiron odamlar uchun imo-ishorali spektakllar, soqov artistlar ijrosida sahnalashtirilib kelinmoqda. Jumadilla Rametov rejissyorligida sahnalashtirilgan “Besh kunlik kuyov”, “Qaqildoq” spektakllari yurtimizning turli viloyatlarida nogironlarga xayriya yoʻli bilan namoyish etildi.
Keyingi paytlarda, mutaxassislar yoki sanʼatga yaqin kishilarning “Odamlar teatrga qaytishmoqda” degan soʻzlarini koʻp eshitmoqdamiz. Albatta, bu gaplar bejizga emas, zero, qaysi teatrga yuzlanmang qizgʻin ijodiy faoliyatga duch kelasiz. Xususan, mamlakatimizning nufuzli jamoalaridan biri – Oʻzbek Davlat drama teatri ijodkorlari ham tomoshabinlarning sahna asarlariga boʻlgan muhabbati yanada oshishiga oʻz hissalarini qoʻshib kelishmoqda. Biz esa ularga mana shu zahmatli va xayrli ishlarida yanayam zafarlar tilab qolamiz.
“Халқ уйи”, Ҳамза театри, “Ёш гвардия” театри, Аброр Ҳидоятов театри, Ўзбек Давлат драма театри – санъатсевар халқимиз учун қадрдон номлар. Бу номлар 1919-1924 йиллар давомида азим Тошкентнинг Эски шаҳар ҳудудида барпо этилган театр биносига тегишли. Салкам юз ёшни қоралаган ва ҳамон оҳори тўкилмай келаётган бинода бугун Ўзбек Давлат драма театри фаолият кўрсатмоқда. Биз, бежиз, бино ва театрни айро ҳолда қўйишга уринмадик. Зеро, бино тарихи театрникидан бирмунча олдинроқ бошланади. Бино қурилишида Тошкентнинг бир гуруҳ бойлари жонбозлик кўрсатадилар. Машҳур Зариповлар сулоласининг етакчиларидан бўлган бойлар қурилишга раҳнамолик қилишиб, ўз ёнларидан йигирма тилла тангани бу хайрли иш учун ажратадилар. Бино халқ ҳашари йўли билан, лойиҳа асосчиларидан бири Саид Каримбой ҳовлиси ўрнида қад ростлайди. Ғулом Зафарийнинг “Ҳалима” номли спектакли мазкур театр биносида қўйилган илк саҳна асари бўлган. Тошкентликларнинг энг севимли гўшаларидан бирига айланган театр, дастлаб, “Халқ уйи” номи билан аталади. 1939 йилдан бошлаб, бинода Ҳамза театри ўз фаолиятини бошлайди. Биз фаолиятини ёритмоқчи бўлганимиз Ўзбек Давлат драма театри 1968 йил, Ҳамза театри бошқа бинога кўчирилганидан сўнг ташкил топади. Театрнинг илк номи “Ёш гвардия” бўлиб, Максим Каримовнинг “Дийдор” спектакли билан очиб берилади. Шундан сўнг, “Ўн саккиз ёшлигим”, “Биринчи бўса”, “Учинчи орзу”, “Беш кунлик куёв”, “Отасининг қизи”, “Эзоп”, “Отилмаган ўқ”, “Ҳур қизлар” сингари спектакллар саҳна юзини кўриб, томошабинлар кўнглидан жой олди. Ўша кезлари театрга Эргаш Масафаев бош режиссёр этиб тайинланади. Ширин Азизова, Тўғон Режаметов, Азиза Бегматова, Каромат Агзамова, Исамат Эргашев, Фарҳод Аминов, Мадина Тўхтаева, Доно Бобохонова, Малика Иброҳимова, Ноила Тошкенбоева каби артистлар биринчи ижодий жамоа ҳисобланадилар.
Албатта, янги жамоанинг фаолияти осон кечмаган. Асосан, ёшлардан ташкил топган ижодий гуруҳни олдинда машаққатли меҳнат, тинимсиз изланишлар кутарди. Истеъдодли бу ёшлар жамоасига чинакам санъаткор-раҳбар сув ва ҳаводай зарур эди. Шу маънода, театрдаги ижодий, бадиий юксалиш 1984 йилдан бошланган десак, хато бўлмайди. Боиси, ўша йилдан театрга бош режиссёр этиб Баҳодир Йўлдошев тайинланади. Маҳоратли режиссёр бунга қадар Ҳамза (ҳозирги Ўзбек Миллий академик драма) театрининг бош режиссёри эди. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган санъат арбоби ва бир қанча Давлат мукофотлари совриндори бўлмиш Баҳодир Йўлдошев қўл остида шаклланган ижодий гуруҳ фаолиятида янгиланишлар юзага келди. Бирин-кетин ХХ аср ўзбек театрининг энг сара спектакллари саҳна юзини кўра бошлади. Айниқса, режиссёр саҳналаштирган “Вейтсайд воқеаси” ва “Қора камар” спектакллари алоҳида аҳамиятга молик. Ўзбекистон халқ ёзувчиси Шукур Холмирзаевнинг "Қора камар" пьесаси асосидаги спектакль театрнинг бадиий савиясини юқори поғонага олиб чиқиш асносида, Давлат мукофотига сазовор бўлди. Бу спектакль халқимиз ҳаётидаги юксак ижтимоий-маданий воқеа даражасига кўтарилади. Чунки, илк бор бу спектаклда босмачи тамғасидаги чинакам ўзбек ватанпарварининг асл қиёфаси озодлик йўлида, мустақиллик ғояси учун қаҳрамонона кураш олиб борган фидойи ўғлон сифатида ҳаққоний тасвирланади.
Шу йиллар мобайнида, театрнинг мавқеи юксалиб, ижодий гуруҳ республиканинг энг кучли жамоаларидан бирига айланди. Ўзига хос йўналишда саҳналаштирилган “Майсаранинг иши” (1988) спектакли Олмаота шаҳрида ўтказилган Марказий Осиё ва Қозоғистон театрларининг нуфузли "Наврўз" фестивалида бош мукофотга сазовор бўлиб, ижодий гуруҳ Москва шаҳри, кейинчалик эса Германия республикасига гастрол сафарларига чиқадилар. 1989 йил “Шарқ алломалари” номли спектакль Ирландия ва Буюк Британия бўйлаб намойиш этилди. Ўтган давр мобайнида, театрда "Келинлар қўзғалони" (янгидан тикланган вариант), "Фармонбиби аразлади", "Зиёфат", "Маъмура кампир", "Қитмир", "Бухорои шариф" каби спектакллар саҳна юзини кўрди.
1990 йил 24 сентябрдан театр Аброр Ҳидоятов номидаги Ўзбек драма театри деб атала бошланди. Шу даврларда театрга Россия, АҚШ, Туркия, Тожикистон мамлакатларидан режиссёрлар таклиф этилиб, “Алвидо, ҳаёт”, “Қирол Лир”, “Гўзаллар ва миршаблар”, “Отелло” спектакллари ўзбек томошабинларига тақдим этилди.
2008 йилга келиб, бу даргоҳ Ўзбек Давлат драма театри деб атала бошланди. Бугун театр ижодий жамоасида Ўзбекистон халқ артистлари Афзал Рафиқов, Элёр Носиров, Дилбар Исмоилова, Азиза Бегматова, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артистлар Доно Бобохонова, Неъмат Алимов, Жумадилла Раметов, Мадина Тўхтаева, Назира Абдувоҳидова, Муножот Тешабоева, Раъно Зокирова, Ҳошим Арслонов ҳамда Гулбаҳор Йўлдошева, Муҳаббат Абдуллаева, Шоҳида Узоқова каби таниқли актёрлар ва бир қатор ёш ижодкорлар фаолият кўрсатмоқдалар. Ижодий гуруҳга истеъдодли режиссёр Сайфиддин Мелиев ва труппа раҳбари Хадича Ризаевалар бошчилик қилишмоқда.
Ҳозирда, маъмурият ва ижодий гуруҳ театр фаолиятида янги саҳифани очмоқда, десак адашмаймиз. Зеро, ёш истеъдодларнинг кашф этилиши ва театр труппасида уларнинг аҳамияти ортиши, ижодий гуруҳнинг янгиланиб, ёшариб бораётганидан далолат беради. Бу борада, ёш ва изланувчан режиссёр Сайфиддин Мелиев фаолиятига ҳам алоҳида тўхталиб ўтиш жоиз. Унинг янгича ва ўзига хос йўналишлардаги ижодий изланишлари театрни бадиий жиҳатдан янги босқичга олиб чиқмоқда. Чунки кейинги йилларда саҳналаштирилаётган спектакллар ғоявий-бадиий жиҳати билан нафақат шу театр тарихидаги саҳна асарларидан, балки бутун ўзбек спектаклларидан фарқланиб туради. Сайфиддин Мелиев саҳналаштирган “Бахт эшик қоққанда”, “Қуроқ”, “Медея”, “Эзгулик йўлида”, “Жийдалийлар”, “Кўкка учган орзулар”, “Мувозанат” каби спектаклларда турмушимиздаги жиддий мавзуларга эътибор қаратилиб, уларда жамиятимизнинг айни дамдаги муаммолари ўзининг бадиий аксини топади. Хусусан, Шуҳрат Ризаев ва Нуруллоҳ Аббосхонларнинг асари асосидаги “Эзгулик йўлида” ва Улуғбек Ҳамдамнинг “Мувозанат” романи асосидаги “Мувозанат” спектаклларини ижтимоий-маданий ҳаётимиздаги катта ҳодиса, деб аташ мумкин. Бу спектаклларда мустақилликка эришганимиздан сўнг эришилган ютуқлар, жамиятдаги ўзгаришлар ва муайян воқеа-ҳодисалар силсиласида шаклланган кишилар руҳияти бутун сабаб-оқибатлари билан ифодаланади. Спектакллардаги ҳақиқий ватанпарвар инсоннинг юрти ва миллати равнақи йўлида кечган заҳматлари жамиятимиз аҳли учун ибрат бўлиб, биз улар сиймосида чинакам замона қаҳрамонларини кўришимиз мумкин. Яқиндагина Бухоро шаҳрида бўлиб ўтган Театр санъати ҳафталиги давомида “Эзгулик йўлида” спектакли намойиш этилиб, мутахассислар томонидан замонамиз қаҳрамони сиймосини ёритиб берувчи сара асарлардан бири сифатида эътироф этилди. “Медея” (Еврепид) ва “Кўкка учган орзулар” (Жон Стейнбек) каби спектаклларни ҳам театрдаги ижодий юксалишни кўрсатувчи асарлар қаторига киритиш мумкин. Юртимизда бўлиб ўтган Art Week Style.uz – 2011 санъат ҳафталиги доирасидаги иккинчи Халқаро театр фестивалида Сайфиддин Мелиевнинг “Медея” спектакли махсус диплом билан тақдирлангани ҳам фикримизни тасдиқлайди.
Бу юксалишларда театр бадиий кенгашининг муаллифлар билан қилаётган ижодий ҳамкорлиги ҳам алоҳида ўрин тутади. Албатта, кенгаш томонидан ҳозирги томошабин талабидаги асарлар драматургларга буюртма қилиб ҳам ёздирилади. Аммо Э.Носиров, С.Мелиев, Д.Исмоилова, С.Аҳроров, Х.Ризаева каби ижодий кенгаш аъзолари бу билан чекланиб қолмай, жаҳон ва ўзбек адабиётининг ёрқин намуналарини саҳналаштиришга жиддий аҳамият қаратмоқда. Саҳналаштирилаётган асарлар, асосан, замонавий адабиётимизга мансублиги боис, аксарият спектакллар бевосита муаллифларнинг иштирокида, улар билан ҳамкорликда саҳналаштирилмоқда. Шуни таъкидлаш жоизки, бу каби спектакллар томошабин эстетик дидини шакллантиришда муҳим аҳамият касб этади. Айнан, шундай саҳна асарлари томошабиннинг театрга бўлган муҳаббатини янада оширмоқда. “Медея”, “Эзгулик йўлида”, “Мувозанат” каби спектаклларга томошабинларнинг қуйилиб келиши ва икки юз эллик кишига мўлжалланган ўриндиқларга сиғмай, спектаклни тик турган ҳолда кузатиши фикримизга далил бўла олади.
Театр фаолиятининг юксалишида, маъмурият томонидан олиб борилаётган ишларнинг ҳам аҳамияти катта. Ҳозирда, театрга санъатшунослик фанлари номзоди Саидамин Ахроров директорлик қилиб келмоқда. Талабчан ва табиатан янгиликларга хайрихоҳ раҳбар қўл остидаги бир юз олтмиш уч кишилик театр жамоаси мавқеи кундан-кунга ортиб бормоқда.
Раҳбарият театрга истеъдодли ёшларни жалб этишга жиддий аҳамият қаратади. Ижодий гуруҳнинг саксон фоизи ёшлар бўлиб, улар билан ишлаш ва уларга кенг имкониятлар яратиб беришда ушбу театр олдинги сафларда туради. Бугун театрда П.Норматов, Д.Масаидов, Б.Мирмақсудов, Т.Мирмақсудова, Ф.Мелибоева, И.Муродова, С.Лутфуллаев, Ф.Мухторов, Р. Эгамбердиев, С.Мансуров, Ю. Ҳайдарова, И.Очилов, Н.Тошматова каби ихтидорли ёшлар фаолият юритмоқдалар. Улар нафақат саҳнада, балки, “Ўзбектелефильм” ва бошқа тижорат киностудиялари томонидан суратга олинаётган фильмлар орқали ҳам халқимиз кўнглидан жой олиб келмоқдалар.
Кейинги йилларда театр жамоаси юртимизнинг турли вилоятларига тез-тез сафарлар уюштириб туришни яхши йўлга қўйиб олган. Буни, театрнинг ажралиб турувчи хусусияти сифатида ҳам кўрсатиш мумкин. Ижодий гуруҳ ўзларининг жиддий мавзудаги саҳна асарлари билан турли давлат ташкилотлари ва бевосита театрга келиб спектакль кўриш имконияти чегараланган муассасаларда ҳам намойишлар кўрсатиб туришади. Баъзан, худди шу каби чиқишлар Тошкент маҳаллалари бўйлаб ҳам амалга оширилади. Бу эса театр санъатининг юртимиздаги барча ҳудудларга ва жамиятимизнинг турли қатламларига кириб боришини таъминлайди.
Театрда яна бир хайрли ишга қўл урилган. Ўзбекистонда ҳизмат кўрсатган артист Жумадилла Раметов ташаббуси билан театр қошида махсус соқовлар студияси иш олиб бормоқда. Бу студияда эшитиш қобилияти бўлмаган ногирон одамлар учун имо-ишорали спектакллар, соқов артистлар ижросида саҳналаштирилиб келинмоқда. Жумадилла Раметов режиссёрлигида саҳналаштирилган “Беш кунлик куёв”, “Қақилдоқ” спектакллари юртимизнинг турли вилоятларида ногиронларга хайрия йўли билан намойиш этилди.
Кейинги пайтларда, мутахассислар ёки санъатга яқин кишиларнинг “Одамлар театрга қайтишмоқда” деган сўзларини кўп эшитмоқдамиз. Албатта, бу гаплар бежизга эмас, зеро, қайси театрга юзланманг қизғин ижодий фаолиятга дуч келасиз. Хусусан, мамлакатимизнинг нуфузли жамоаларидан бири – Ўзбек Давлат драма театри ижодкорлари ҳам томошабинларнинг саҳна асарларига бўлган муҳаббати янада ошишига ўз ҳиссаларини қўшиб келишмоқда. Биз эса уларга мана шу заҳматли ва хайрли ишларида янаям зафарлар тилаб қоламиз.
Saʼdullo Quronov