(qaydlar)
Badiiy asarni oʻqish – ijodiy jarayon, uni uqish uchun oʻquvchi ijodiy tasavvurini toʻla ishga solishi lozim. Biroq sheʼrni uqish, undan chinakam zavq olish uchun ijodiy tasavvurning oʻzi kam. Negaki, sheʼr – mudom voqe boʻlayotgan nutq, u soʻzlarning oddiygina tizmasi emas. Zero, undagi soʻzlar shoir dil torlaridan taralgan ohangga yoʻgʻrilgan. Bas, sheʼr oʻqilmaydi – tinglanadi, tinlanganda ham «ichki quloq» bilan, «qalb qulogʻi» bilan tinglanadi. Oʻshanda... bir boshdan aytay: nedir bir narsa, boringki, DARD shoir dil torlarini titratdi – DARD OHANGGA doʻndi; ohang soʻzlarni oʻziga ergashtirdi – ikki yorti bir butun: ikkisi birlikda sheʼrni bunyod etdi. Sheʼr «qalb qulogʻi»la tinglanganda shoir koʻnglida ohangga doʻngan dard oʻquvchi dil torlarini titratadi, endi aksincha – OHANG DARDga doʻnadi. Yaʼni, ohang shoir va sheʼrxon dillarini tutashtiradi, shu joʻrovozlik sabab sheʼrdagi soʻz SOʻZga aylanadi. «Qalb qulogʻi» bitgan oʻquvchi soʻzni biladi, SOʻZni tanimaydi; «qalb qulogʻi»la tinglagan oʻquvchi uchun SOʻZning maʼno sigʻimi benihoya keng – u SHUNDAY SOʻZki, toʻlasicha qalbni ifodalashga safarbar etilgan, shu bois aytganidan koʻproqni aytadi, tasvirlaganidan koʻproqni jonlantiradi... Zero, oʻquvchi ongiyu dilida aks sado bergan ohang dardga oshno etib yo kashf shavqidan yaraluvchi hayratu zavqqa chulgʻabgina qolmaydi, ohang qanotida qalbga kirib borgan SOʻZ unda oʻzga bir QALBni yashatadi...
***
... shoira yozadi:
Sezarmisiz, men bir gul, maysa,
Shabnamimda kulgan quyosh bor...
Joʻn qarasak, «koʻngil qulogʻi»miz bitgan boʻlsa, «ha, endi, shoira oʻzini gulga mengzabdi-da» deb qoʻya qolamiz. Kimdir «siyqasi chiqqan qiyos» deb qosh kersa, boshqasi «kamtarlik ham omon boʻlsin» deya miyiqda kular ham... bularning bari soʻzni koʻrib-bilib turib SOʻZni tanimaganlikdan. Holbuki, oʻsha siyqasi chiqqan qiyos ham sheʼriy matn ichida turibdi. Sheʼr ichidagi soʻz esa boshqa soʻzlar bilan mustahkam aloqada – u boshqa soʻzga yo tenglanadi, yo zidlanadi, yo tobelanadi, yo... Yaʼni, maʼno soʻz soʻzga urishtirilganda voqe boʻladi. Zero, soʻzning soʻzga urilishi – bamisoli bong, uning jarangi tasavvurimizda nedir tushunchalar, narsalar, manzaralar, qiyoslarni uygʻotadi, dil sokinligini buzadi. Qarang, shoira «men bir gul» deydi-da, ortidanoq shoshib buni inkor qiladi – oʻzini maysaga qiyoslaydi. Yaʼni, quloqlarimiz oʻrganib ketgan «ayol – gul» qiyosi «ayol – maysa» qiyosi uchun koʻprik misoli. Maysa tasavvurimizda mayinlik, beozorlik, zaiflik, siniqlik singari ayolga xos tushunchalarni uygʻotadi, hayratlanamiz: «nega shu choqqacha ayol maysaga oʻxshatilmagan?!» Shu tushunchalar bilan bogʻliq holda «shabnam» ayol qalbini – har ne gardu gʻubordan forigʻ, oʻziga olam tashvishini sigʻdira olgan mitti-ulkan makonni suratlantiradi. Soflik etaloni boʻlmish qatrada esa «kulgan quyosh» bor. Ajdodlarimiz quyoshni «mehr» deb ataganlari xotirga olinsa, ayon boʻladiki, uzukka koʻz qoʻyilgan ekan – bu chizgi ayol qalbi tasvirini juda ochib yubordi. «Koʻngil qulogʻi»la eshitolgan oʻquvchi beixtiyor iqror qiladi: mehrga toʻliq, uni «vayronu obod ustina» teng sochishga har dam hozir ayol qalbi surati shunchalik boʻlar-da?!.. Shoiraning kashfiga sherik boʻlolgan oʻquvchi oʻylab ham qolar: ayolni gulga mengzash asosi – goʻzallik, goʻzallik esa oʻtkinchi. Bas, shoira topgan qiyos «gul»dan koʻra sigʻimli, u ayol zoti uchun umumiyroq va umrzoqroq xususiyatni mujassam etmayaptimi?! Sheʼr ruhida yashagan onlari oʻquvchi buni dildan iqror qiladi. Demakki, endi u maysada ayolni, shabnamda ayol qalbini koʻradi, demakki, endi u koʻm-koʻk maysani depsishga botinmaydi, ayolga-da maysadek avaylab munosabatda boʻlish kerakligini his qiladi...
***
... sheʼriyat – tamomila oʻzga bir olam. Bas, unda gohi «foniy», gohi «besh kunlik», gohi «ikki eshik orasi» deya taʼriflanuvchi moddiyat dunyosining aqidayu urflari bekor. Chegaradan xatladimi, bas, endi oʻsha olam qonunlariga boʻysunib, urflarini tutib yashamogʻi shart kishining. Aks holda tasavvuri, masalan, sayyoh oʻzga yurt haqida avtobusdagi gidning «oʻngga qarang – falon... chapga qarang – fiston»laridan olgan tasavvur darajasida qoladi, yaʼni, hazratning soʻzlarini holatga moslab aytsak, «hammomdan nopok chiqqan» boʻladi shoʻrlik... Deylik, dunyomiz yolgʻonni xushlamaydi: yolgʻonning yomonligini hamma biladi, demak, mantiqan yolgʻonni hamma yomon koʻradi va... kechirasiz-u, uni ishlatmagan odam topilmaydi! Toʻgʻri-da, ayrim hollarda yolgʻonlashga izn berilgan, bizga shugina kifoya emasmi?! Ha-da, axir, Arximed aytgan-ku: «Menga tayanch nuqtani bering – Yerni koʻtaraman!» Yaʼni bizga izn berilganining oʻziyoq kifoya, «ayrim hollar» doirasini kengroq olamiz-qoʻyamiz. Unda yolgʻonni yomon koʻrishimiz yolgʻon ekan-da? Unaqa emas, yolgʻonni chindan ham yomon koʻramiz, faqat yolgʻonligi uchun emas, balki aldanishni yomon koʻrganimiz tufayli... Uzun daromaddan murod – dunyomizda turfa talqinlarda amal qiladiganimiz bu qonun ham sheʼriyat olamida ishlamasligini aytish, xolos. Zero, dunyomizning bu qonuni sheʼriyatdagi «ayni haqiqatdir majoz» qonuni bilan bekor qilinadi va.. bu olamda yolgʻon bilan haqiqat qorishib ketadi, aniqrogʻi, yolgʻon haqiqatga eltuvchi koʻprikka aylanadi. Aytaylik, shoirning yurtimiz saratonini tasvirlay turib «goʻdak uhicha ham shamol topilmas» degani – mubolagʻa, yaʼni haqiqatga rost emas, soddachasiga – yolgʻon. Lekin shu yolgʻon, albatta, boshqa topib keltirilgan detallar («soʻzsiz qotib turgan boʻychan teraklar», «ufqda sarobdan otashin baldoq», «hatto sharsharakning oʻchganday sasi» va b.) bilan birga tasavvurda saratonning jonli va haqqoniy manzarasini jonlantiradi, shu darajadaki, oʻzingizni «ulkan doshqozon»da, «goʻdak uhicha shamol»ga zor his etasiz. Asli, yolgʻonning haqiqatga doʻnishi, majozning ayni haqiqat ekani ham shudir?! Ha, shunday, kundalik muloqotda yumshatibroq lof yo mubolagʻa deydiganimiz shoir uchun kalidki, u hikmatlar sandigʻini ochadi:
Balki huv koʻringan moviy toʻlqinda
Suv ichgan goʻdakning nafasi ham bor.
Qarang, olamda har neki bor – zarradan to koinot qadar bir-biri bilan bogʻliq ekani haqiqat, bu haqiqat esa mubolagʻa yordamida yana bir tasdigʻini topayotir... tasdiqki, ancha muncha ilmiy xulosadan asosliroq, ishonarliroq, tushunarliroqdek.
***
... sheʼr olami soʻzni-da oʻzgartiradi: soʻz koʻz oldimizda oʻzining kutilmagan tomoni bilan gavdalanadi, yangicha ohang va maʼno qirralarini namoyon etadi. Tagʻin bilmadim-u, «yumshoq» degan soʻzning ohangida nedir yumshoqlik, mayinlik bordek tuyuladi menga, goʻyo shu soʻzni eshitishing bilanoq koʻngil iyib borayotgandek. Shunday tasavvur bilan yurasan-da, ittifoqo bir kun sheʼr oʻqib qolasan:
Ushuq urgan koʻsaklar yumshoq.
Paxta yumshoq,
goʻdaklar yumshoq –
Domlaga gap qaytarmas edik,
Yer ham yumshoq – botardi etik...
Negadir, ilk satrni oʻqiboq hushyor tortasan kishi: «yumshoq» soʻzi koʻngilda odatiy tuygʻularni uygʻotmadi-ya?! Tuyqus ayni damda «yumshoq koʻsaklar» uygʻotgan tuygʻularga ism qoʻyolmay qiynalayotganingni sezib qolasan: armon deyin desang – sogʻinchi ham bor, alam deyin desang – quvonchlari ham yodga kelaveradi. Va shu barobari «yumshoq paxta» ham koʻz oldingga kelaqoladi: danak misol donalab sanasa boʻladigan, namligi boʻz etakni shallabo qiladirgan darajadagi paxta. Beixtiyor bolaliging, oʻsmirliging, talabalik davringdan chegirib olingan oylarni sanay boshlaysan... soʻng oʻsha «yumshoq» bolaligingni eslaysan va istab-istamaygina keyin ham oʻsha holingcha qolaverganingni tan olasan – alam qiladi, kaftingdagi danak-danak «yumshoq paxta» toshga aylanib boraveradi... Lekin yer yumshoq boʻlsa-da, osmon uzoq, axir!
***
... mantiq tiliga oʻgirilgan sheʼr joziba kuchini yoʻqotadi, negaki, sheʼrning mantigʻi oʻzgacha. Kezi kelsa, sheʼrda mantiqsizlikning mantiqqa doʻnishi ham hech gap emas. Ammo, gapning sirasi, shoirning «Payxon qilar odamni ekin» satrini oʻqiboq hammaning ham birdan bu xulosaga kelishi mahol. Hartugul, «shoir xato qilganmi, ega bilan toʻldiruvchi oʻrni almashib qolibdi, yo texnik xatomikan?» tarzidagi andisha xotirga oʻzibroq kelishi tabiiydek. Keyingi satrlarni oʻqiganda esa, birdan «chaqib qoladi» (yoshlar orasida urf boʻlgan bu sleng «anglab qoldim», «yetib bordi» degan maʼnolarni berarkan, nachora, hayotdan orqada qolmaslikka urinamiz-da, maʼzur tutsinlar), mayli-da, hechdan koʻra kech:
Payhon qilar odamni ekin,
Tashbih nadur, dalalarning oʻzi biy.
Choʻllar uni quvlab boradi,
Yo rabbiy.
Aytish kerakki, mantiqsizlikda mantiq borligini anglash uchun shoir bilan sheʼrxon orasida dialogik muloqotning boʻlishi shart qilinadi. Zero, sheʼr chorak asrlar ilgari yozilgan va davr ruh-kayfiyati bilan chambarchas bogʻliqdir. Davr konteksti nazarda tutilsagina gap shoʻroning mantiqdan ayro tushgan paxta siyosati haqida borayotgani, shu bois shoirning «ekin odamni payxon qilmoqda» degani ham, «uni choʻllar quvib borayotir» degani ham mantiqqa rost ekanini tushunish mumkin boʻladi.
***
Yozganlarimni xulosalamoqqa har ne urindim – boʻlmadi. Avvalo, sheʼriyatning sarhadlari cheksiz, chor tarafdan diqqatingni tortadigan satrlar paydar-pay chiqib kelaveradi. Soniyan, biz tanlagan shakl ham shunga mos: uchta yulduzchani qoʻyasan-u, yangidan boshlab ketaverasan... Nasib boʻlsa, davom qilarmiz.
2011 yil
(қайдлар)
Бадиий асарни ўқиш – ижодий жараён, уни уқиш учун ўқувчи ижодий тасаввурини тўла ишга солиши лозим. Бироқ шеърни уқиш, ундан чинакам завқ олиш учун ижодий тасаввурнинг ўзи кам. Негаки, шеър – мудом воқе бўлаётган нутқ, у сўзларнинг оддийгина тизмаси эмас. Зеро, ундаги сўзлар шоир дил торларидан таралган оҳангга йўғрилган. Бас, шеър ўқилмайди – тингланади, тинланганда ҳам «ички қулоқ» билан, «қалб қулоғи» билан тингланади. Ўшанда... бир бошдан айтай: недир бир нарса, борингки, ДАРД шоир дил торларини титратди – ДАРД ОҲАНГГА дўнди; оҳанг сўзларни ўзига эргаштирди – икки ёрти бир бутун: иккиси бирликда шеърни бунёд этди. Шеър «қалб қулоғи»ла тингланганда шоир кўнглида оҳангга дўнган дард ўқувчи дил торларини титратади, энди аксинча – ОҲАНГ ДАРДга дўнади. Яъни, оҳанг шоир ва шеърхон дилларини туташтиради, шу жўровозлик сабаб шеърдаги сўз СЎЗга айланади. «Қалб қулоғи» битган ўқувчи сўзни билади, СЎЗни танимайди; «қалб қулоғи»ла тинглаган ўқувчи учун СЎЗнинг маъно сиғими бениҳоя кенг – у ШУНДАЙ СЎЗки, тўласича қалбни ифодалашга сафарбар этилган, шу боис айтганидан кўпроқни айтади, тасвирлаганидан кўпроқни жонлантиради... Зеро, ўқувчи онгию дилида акс садо берган оҳанг дардга ошно этиб ё кашф шавқидан яралувчи ҳайрату завққа чулғабгина қолмайди, оҳанг қанотида қалбга кириб борган СЎЗ унда ўзга бир ҚАЛБни яшатади...
***
... шоира ёзади:
Сезармисиз, мен бир гул, майса,
Шабнамимда кулган қуёш бор...
Жўн қарасак, «кўнгил қулоғи»миз битган бўлса, «ҳа, энди, шоира ўзини гулга менгзабди-да» деб қўя қоламиз. Кимдир «сийқаси чиққан қиёс» деб қош керса, бошқаси «камтарлик ҳам омон бўлсин» дея мийиқда кулар ҳам... буларнинг бари сўзни кўриб-билиб туриб СЎЗни танимаганликдан. Ҳолбуки, ўша сийқаси чиққан қиёс ҳам шеърий матн ичида турибди. Шеър ичидаги сўз эса бошқа сўзлар билан мустаҳкам алоқада – у бошқа сўзга ё тенгланади, ё зидланади, ё тобеланади, ё... Яъни, маъно сўз сўзга уриштирилганда воқе бўлади. Зеро, сўзнинг сўзга урилиши – бамисоли бонг, унинг жаранги тасаввуримизда недир тушунчалар, нарсалар, манзаралар, қиёсларни уйғотади, дил сокинлигини бузади. Қаранг, шоира «мен бир гул» дейди-да, ортиданоқ шошиб буни инкор қилади – ўзини майсага қиёслайди. Яъни, қулоқларимиз ўрганиб кетган «аёл – гул» қиёси «аёл – майса» қиёси учун кўприк мисоли. Майса тасаввуримизда майинлик, беозорлик, заифлик, синиқлик сингари аёлга хос тушунчаларни уйғотади, ҳайратланамиз: «нега шу чоққача аёл майсага ўхшатилмаган?!» Шу тушунчалар билан боғлиқ ҳолда «шабнам» аёл қалбини – ҳар не гарду ғубордан фориғ, ўзига олам ташвишини сиғдира олган митти-улкан маконни суратлантиради. Софлик эталони бўлмиш қатрада эса «кулган қуёш» бор. Аждодларимиз қуёшни «меҳр» деб атаганлари хотирга олинса, аён бўладики, узукка кўз қўйилган экан – бу чизги аёл қалби тасвирини жуда очиб юборди. «Кўнгил қулоғи»ла эшитолган ўқувчи беихтиёр иқрор қилади: меҳрга тўлиқ, уни «вайрону обод устина» тенг сочишга ҳар дам ҳозир аёл қалби сурати шунчалик бўлар-да?!.. Шоиранинг кашфига шерик бўлолган ўқувчи ўйлаб ҳам қолар: аёлни гулга менгзаш асоси – гўзаллик, гўзаллик эса ўткинчи. Бас, шоира топган қиёс «гул»дан кўра сиғимли, у аёл зоти учун умумийроқ ва умрзоқроқ хусусиятни мужассам этмаяптими?! Шеър руҳида яшаган онлари ўқувчи буни дилдан иқрор қилади. Демакки, энди у майсада аёлни, шабнамда аёл қалбини кўради, демакки, энди у кўм-кўк майсани депсишга ботинмайди, аёлга-да майсадек авайлаб муносабатда бўлиш кераклигини ҳис қилади...
***
... шеърият – тамомила ўзга бир олам. Бас, унда гоҳи «фоний», гоҳи «беш кунлик», гоҳи «икки эшик ораси» дея таърифланувчи моддият дунёсининг ақидаю урфлари бекор. Чегарадан хатладими, бас, энди ўша олам қонунларига бўйсуниб, урфларини тутиб яшамоғи шарт кишининг. Акс ҳолда тасаввури, масалан, сайёҳ ўзга юрт ҳақида автобусдаги гиднинг «ўнгга қаранг – фалон... чапга қаранг – фистон»ларидан олган тасаввур даражасида қолади, яъни, ҳазратнинг сўзларини ҳолатга мослаб айтсак, «ҳаммомдан нопок чиққан» бўлади шўрлик... Дейлик, дунёмиз ёлғонни хушламайди: ёлғоннинг ёмонлигини ҳамма билади, демак, мантиқан ёлғонни ҳамма ёмон кўради ва... кечирасиз-у, уни ишлатмаган одам топилмайди! Тўғри-да, айрим ҳолларда ёлғонлашга изн берилган, бизга шугина кифоя эмасми?! Ҳа-да, ахир, Архимед айтган-ку: «Менга таянч нуқтани беринг – Ерни кўтараман!» Яъни бизга изн берилганининг ўзиёқ кифоя, «айрим ҳоллар» доирасини кенгроқ оламиз-қўямиз. Унда ёлғонни ёмон кўришимиз ёлғон экан-да? Унақа эмас, ёлғонни чиндан ҳам ёмон кўрамиз, фақат ёлғонлиги учун эмас, балки алданишни ёмон кўрганимиз туфайли... Узун даромаддан мурод – дунёмизда турфа талқинларда амал қиладиганимиз бу қонун ҳам шеърият оламида ишламаслигини айтиш, холос. Зеро, дунёмизнинг бу қонуни шеъриятдаги «айни ҳақиқатдир мажоз» қонуни билан бекор қилинади ва.. бу оламда ёлғон билан ҳақиқат қоришиб кетади, аниқроғи, ёлғон ҳақиқатга элтувчи кўприкка айланади. Айтайлик, шоирнинг юртимиз саратонини тасвирлай туриб «гўдак уҳича ҳам шамол топилмас» дегани – муболаға, яъни ҳақиқатга рост эмас, соддачасига – ёлғон. Лекин шу ёлғон, албатта, бошқа топиб келтирилган деталлар («сўзсиз қотиб турган бўйчан тераклар», «уфқда саробдан оташин балдоқ», «ҳатто шаршаракнинг ўчгандай саси» ва б.) билан бирга тасаввурда саратоннинг жонли ва ҳаққоний манзарасини жонлантиради, шу даражадаки, ўзингизни «улкан дошқозон»да, «гўдак уҳича шамол»га зор ҳис этасиз. Асли, ёлғоннинг ҳақиқатга дўниши, мажознинг айни ҳақиқат экани ҳам шудир?! Ҳа, шундай, кундалик мулоқотда юмшатиброқ лоф ё муболаға дейдиганимиз шоир учун калидки, у ҳикматлар сандиғини очади:
Балки ҳув кўринган мовий тўлқинда
Сув ичган гўдакнинг нафаси ҳам бор.
Қаранг, оламда ҳар неки бор – заррадан то коинот қадар бир-бири билан боғлиқ экани ҳақиқат, бу ҳақиқат эса муболаға ёрдамида яна бир тасдиғини топаётир... тасдиқки, анча мунча илмий хулосадан асослироқ, ишонарлироқ, тушунарлироқдек.
***
... шеър олами сўзни-да ўзгартиради: сўз кўз олдимизда ўзининг кутилмаган томони билан гавдаланади, янгича оҳанг ва маъно қирраларини намоён этади. Тағин билмадим-у, «юмшоқ» деган сўзнинг оҳангида недир юмшоқлик, майинлик бордек туюлади менга, гўё шу сўзни эшитишинг биланоқ кўнгил ийиб бораётгандек. Шундай тасаввур билан юрасан-да, иттифоқо бир кун шеър ўқиб қоласан:
Ушуқ урган кўсаклар юмшоқ.
Пахта юмшоқ,
гўдаклар юмшоқ –
Домлага гап қайтармас эдик,
Ер ҳам юмшоқ – ботарди этик...
Негадир, илк сатрни ўқибоқ ҳушёр тортасан киши: «юмшоқ» сўзи кўнгилда одатий туйғуларни уйғотмади-я?! Туйқус айни дамда «юмшоқ кўсаклар» уйғотган туйғуларга исм қўёлмай қийналаётганингни сезиб қоласан: армон дейин десанг – соғинчи ҳам бор, алам дейин десанг – қувончлари ҳам ёдга келаверади. Ва шу баробари «юмшоқ пахта» ҳам кўз олдингга келақолади: данак мисол доналаб санаса бўладиган, намлиги бўз этакни шаллабо қиладирган даражадаги пахта. Беихтиёр болалигинг, ўсмирлигинг, талабалик даврингдан чегириб олинган ойларни санай бошлайсан... сўнг ўша «юмшоқ» болалигингни эслайсан ва истаб-истамайгина кейин ҳам ўша ҳолингча қолаверганингни тан оласан – алам қилади, кафтингдаги данак-данак «юмшоқ пахта» тошга айланиб бораверади... Лекин ер юмшоқ бўлса-да, осмон узоқ, ахир!
***
... мантиқ тилига ўгирилган шеър жозиба кучини йўқотади, негаки, шеърнинг мантиғи ўзгача. Кези келса, шеърда мантиқсизликнинг мантиққа дўниши ҳам ҳеч гап эмас. Аммо, гапнинг сираси, шоирнинг «Пайхон қилар одамни экин» сатрини ўқибоқ ҳамманинг ҳам бирдан бу хулосага келиши маҳол. Ҳартугул, «шоир хато қилганми, эга билан тўлдирувчи ўрни алмашиб қолибди, ё техник хатомикан?» тарзидаги андиша хотирга ўзиброқ келиши табиийдек. Кейинги сатрларни ўқиганда эса, бирдан «чақиб қолади» (ёшлар орасида урф бўлган бу сленг «англаб қолдим», «етиб борди» деган маъноларни бераркан, начора, ҳаётдан орқада қолмасликка уринамиз-да, маъзур тутсинлар), майли-да, ҳечдан кўра кеч:
Пайҳон қилар одамни экин,
Ташбиҳ надур, далаларнинг ўзи бий.
Чўллар уни қувлаб боради,
Ё раббий.
Айтиш керакки, мантиқсизликда мантиқ борлигини англаш учун шоир билан шеърхон орасида диалогик мулоқотнинг бўлиши шарт қилинади. Зеро, шеър чорак асрлар илгари ёзилган ва давр руҳ-кайфияти билан чамбарчас боғлиқдир. Давр контексти назарда тутилсагина гап шўронинг мантиқдан айро тушган пахта сиёсати ҳақида бораётгани, шу боис шоирнинг «экин одамни пайхон қилмоқда» дегани ҳам, «уни чўллар қувиб бораётир» дегани ҳам мантиққа рост эканини тушуниш мумкин бўлади.
***
Ёзганларимни хулосаламоққа ҳар не уриндим – бўлмади. Аввало, шеъриятнинг сарҳадлари чексиз, чор тарафдан диққатингни тортадиган сатрлар пайдар-пай чиқиб келаверади. Сониян, биз танлаган шакл ҳам шунга мос: учта юлдузчани қўясан-у, янгидан бошлаб кетаверасан... Насиб бўлса, давом қилармиз.
2011 йил
Dilmurod Quronov