Asli “Mehr qolur muhabbat qolur” nomli kitobga taqriz yozishga chogʻlanib oʻtirganman-u, fikrim uning dunyoga kelishiga sababchi boʻlgan odamga ogʻib ketaveradi. Yaʼni Muhammad Yusuf haqidagi maqolalar, xotiralar jamlangan ushbu kitobni shoir xotirasiga shahrimizda oʻtkaziluvchi tantanalarga tayyorlashni niyat qilgan va yugurib-yelib shu niyatini roʻyobga chiqargan Bahodir Andijoniyga...
Bahodir aka bilan shu yil 14 fevralda – Bobur tavallud kuni Bogʻishamolda oʻtkazilgan tadbirda tanishdim. Tadbir kuzayotgan mahal yonimga toʻladan kelgan odam kelib, Muhammad Yusufning 60 yilligiga andijonliklarning maqola va xotiralarni toʻplab kitobat qilmoqchi ekanini aytdi. Juda yaxshi, dedim, maʼqullagan boʻldim. Bahodir aka shu kitobga maqola yozib berishimni soʻradi. Rozi boʻldim. Lekin, rosti, kitob chiqarish, ayniqsa, jamoaning (yaʼni egasiz) kitobini chiqarishning nechogʻli mashaqqatli ekanini bilganimdan boʻlsa kerak, oʻshanda bunga jiddiy eʼtibor qilmagan ekanman – xayoldan koʻtarilibdi: vaʼdaga binoan orada bir hafta oʻtib-oʻtmay universitetga kelgan Bahodir akani birdan taniy olmadim. “Hijolatli holat, lekin tushunsa boʻlar: oʻquv jarayonini tashkil qilish bilan bogʻliq ishlar qaynab turgan payt edi-da”,- deyman oʻzimcha. Dam oʻtmay oʻzimga eʼtiroz qilaman: “Toʻgʻri, lekin sen tomondan qaralsa shunday, qarshi tomondan qaralsa-chi?” Xayolan oʻzimni Bahodir akaning oʻrniga qoʻyaman, qoʻyishim bilanoq anjanchasiga oqib kelaveradi: “bu yoqda men shoir xotirasiga kitob chiqaray deb yelib-yugurib yursam-u, adabiyotning nonini yeb yurgan sen...” Oʻylab koʻring-a: kitobga material yigʻish davomida Bahodir aka necha turfa feʼlli odamga necha xil hayotiy vaziyatda roʻbaroʻ kelgan ekan? Yaʼni, “bor-e!” deb qoʻl siltab ketmaslik uchun togʻdek boʻlmasayam tuyadek toqat kerak... agar ezgu niyat quvvatlab turmasa, tuya nima, togʻ ham yemirilmasmidi?!..
Yigitchilikda, bilasiz, “Pul odamning jigaridan boʻlur!” deya hazillashib turiladi. Tan olamizmi yo yoʻqmi, har ne hazil boʻlganida ham, buning bir chekkasi ayni haqiqatligini hammayam koʻp boradan his qilib koʻrgan chiqadi. Endi ikki yuz betli sifati durustgina kitobning nashr xarajatini xomchoʻt qilib koʻring, soʻng shu pulning hammasi choʻntagimdan chiqib ketdi deb oʻylang-da, buyogʻini oʻzingiz mushohada etavering. Xullas, viloyat teatrida yubileyning asosiy tadbiri boʻladigan kun doʻstlar bilan barvaqtroq yetib borgandik, xushnud kayfiyatda Bahodir aka peshvoz chiqdi-da, koʻrishiboq bizni mashinasi tomon boshlab bordi va har birimizga hali matbaa boʻyogʻi ufurib turgan kitobdan bittadanini tutqazdi. Chin dildan tabrikladik, tahsin aytdik. Bahodir aka tadbirdan soʻng shoshib ketib qolmasligimizni soʻragandi, chiqsak, kutib turgan ekan: “Oʻqiydigan bolalarga berasizlar!” deya qoʻlimizga yana oʻnta-oʻntadan kitob tutqazdi...
Ota-buvalarimiz keyin ham savobi borib turadi degan umidda koʻprik solganlar, yoʻl ochganlar, maktabu madrasa qurganlar. Duo qiling, Bahodir aka qilgan ish ham shular sirasida sanalsin. Zero, bir yurtdosh xotirasiga eʼzoz, adabiyotga begʻaraz mehri tufaylidangina vaqti, kuchi va molini begʻaraz sarflamoq javonmardlikdir. Shunday anʼanalari va ularni davom ettirishga qodir odamlari bor yurt iqboli baland boʻlgay, inshaolloh.
Асли “Меҳр қолур муҳаббат қолур” номли китобга тақриз ёзишга чоғланиб ўтирганман-у, фикрим унинг дунёга келишига сабабчи бўлган одамга оғиб кетаверади. Яъни Муҳаммад Юсуф ҳақидаги мақолалар, хотиралар жамланган ушбу китобни шоир хотирасига шаҳримизда ўтказилувчи тантаналарга тайёрлашни ният қилган ва югуриб-елиб шу ниятини рўёбга чиқарган Баҳодир Андижонийга...
Баҳодир ака билан шу йил 14 февралда – Бобур таваллуд куни Боғишамолда ўтказилган тадбирда танишдим. Тадбир кузаётган маҳал ёнимга тўладан келган одам келиб, Муҳаммад Юсуфнинг 60 йиллигига андижонликларнинг мақола ва хотираларни тўплаб китобат қилмоқчи эканини айтди. Жуда яхши, дедим, маъқуллаган бўлдим. Баҳодир ака шу китобга мақола ёзиб беришимни сўради. Рози бўлдим. Лекин, рости, китоб чиқариш, айниқса, жамоанинг (яъни эгасиз) китобини чиқаришнинг нечоғли машаққатли эканини билганимдан бўлса керак, ўшанда бунга жиддий эътибор қилмаган эканман – хаёлдан кўтарилибди: ваъдага биноан орада бир ҳафта ўтиб-ўтмай университетга келган Баҳодир акани бирдан таний олмадим. “Ҳижолатли ҳолат, лекин тушунса бўлар: ўқув жараёнини ташкил қилиш билан боғлиқ ишлар қайнаб турган пайт эди-да”,- дейман ўзимча. Дам ўтмай ўзимга эътироз қиламан: “Тўғри, лекин сен томондан қаралса шундай, қарши томондан қаралса-чи?” Хаёлан ўзимни Баҳодир аканинг ўрнига қўяман, қўйишим биланоқ анжанчасига оқиб келаверади: “бу ёқда мен шоир хотирасига китоб чиқарай деб елиб-югуриб юрсам-у, адабиётнинг нонини еб юрган сен...” Ўйлаб кўринг-а: китобга материал йиғиш давомида Баҳодир ака неча турфа феълли одамга неча хил ҳаётий вазиятда рўбарў келган экан? Яъни, “бор-э!” деб қўл силтаб кетмаслик учун тоғдек бўлмасаям туядек тоқат керак... агар эзгу ният қувватлаб турмаса, туя нима, тоғ ҳам емирилмасмиди?!..
Йигитчиликда, биласиз, “Пул одамнинг жигаридан бўлур!” дея ҳазиллашиб турилади. Тан оламизми ё йўқми, ҳар не ҳазил бўлганида ҳам, бунинг бир чеккаси айни ҳақиқатлигини ҳаммаям кўп борадан ҳис қилиб кўрган чиқади. Энди икки юз бетли сифати дурустгина китобнинг нашр харажатини хомчўт қилиб кўринг, сўнг шу пулнинг ҳаммаси чўнтагимдан чиқиб кетди деб ўйланг-да, буёғини ўзингиз мушоҳада этаверинг. Хуллас, вилоят театрида юбилейнинг асосий тадбири бўладиган кун дўстлар билан барвақтроқ етиб боргандик, хушнуд кайфиятда Баҳодир ака пешвоз чиқди-да, кўришибоқ бизни машинаси томон бошлаб борди ва ҳар биримизга ҳали матбаа бўёғи уфуриб турган китобдан биттаданини тутқазди. Чин дилдан табрикладик, таҳсин айтдик. Баҳодир ака тадбирдан сўнг шошиб кетиб қолмаслигимизни сўраганди, чиқсак, кутиб турган экан: “Ўқийдиган болаларга берасизлар!” дея қўлимизга яна ўнта-ўнтадан китоб тутқазди...
Ота-буваларимиз кейин ҳам савоби бориб туради деган умидда кўприк солганлар, йўл очганлар, мактабу мадраса қурганлар. Дуо қилинг, Баҳодир ака қилган иш ҳам шулар сирасида саналсин. Зеро, бир юртдош хотирасига эъзоз, адабиётга беғараз меҳри туфайлидангина вақти, кучи ва молини беғараз сарфламоқ жавонмардликдир. Шундай анъаналари ва уларни давом эттиришга қодир одамлари бор юрт иқболи баланд бўлгай, иншаоллоҳ.
Dilmurod Quronov