Dilmurod Quronov
Maqola · 2019 · «Adabiyot va b. haqida» toʻplamidan
1987-yilda – Choʻlpon asarlarini egalariga qaytarishga ozmoz imkon paydo boʻlgandek boʻlgan bir vaqtda bu yoʻldagi ilk ehtiyotkor qadamni «Yoshlik» jurnali qoʻydi. Jurnalning 10-sonida Choʻlpon sheʼrlaridan saylangan oʻn bittasi chop qilinib, «Adabiy meros» ruknidagi jami ikki sahifalik jajjigina saylanmaga ustoz O.Sharafiddinovning muhofaza – «straxovka» maqsadiga qaratilgan bir sahifalik maqolasi ilova qilindi. Maqolaning aynan shu maqsadda yozilgani uning xulosasida yaqqol koʻrinadi:…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2015 · Ilmiy xabarnoma (ADU), 2015, № 4
Oʻtgan asrning 20-yillari oʻrtalarida Choʻlpon “Navoiy, Lutfiy, Bayqaro, Mashrab, Umarxon, Fazliy, Furqat, Muqimiylarni oʻqiymen: bir xil, bir xil, bir xil! Koʻngul boshqa narsa – yangilik qidiradir”, deb yozgandi. Oʻshanda Choʻlpon dahosi mumtoz adabiyot namunalarini kamsitishni koʻzlamay, balki oʻz zamondoshlari kayfiyatiga mos sheʼriyatni izlayotgan edi. Zero XX asr boshlarida nafaqat sanʼat turlari ichida, balki jamiyatning turli sohalarida jiddiy islohotlar jarayoni kuzatilayotgan, bunda…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2013 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
.... risola ustida ishlarkanman bot-bot rahmatli bobomni esladim: u kishi «bosmachi» oʻtgan, surgunlarda boʻlgan... Bobomning oʻtmishi tufayli men – sovet pionerining koʻnglida ne-ne iztirobu alamlar kechgani oʻzimgagina ayon. Bizga «qora» boʻlib koʻringan oʻtmish oramizda tubsiz jar boʻlib yotardi goʻyo... Rahmatli oʻtmishidan mutlaqo gap ochmas, endi oʻylasam, bizning tushunishdan ojizligimizni anglardi, chamasi... Bugun, Choʻlpon ruhiyatini anglashga intilish asnosi bobomni-da tushungandek…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2013 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
«Adabiyot nadir?» nomli maqolasini millatdoshlariga daʼvat oʻlaroq xitoblar bilan yakunlarkan, Choʻlpon «adiblar yetishtiraylik» deya urgʻulab aytadi. Ohangiga qarasak, adiblar yetishtirish yosh shoir nazdida shunchaki dolzarb masalalardan biri emas – hayot-mamot masalasi. Nega shunday? Nega adabiyotining tarixi ming yillarga boʻylaguvchi yosh millatparvar adiblar yetishtirish masalasiga bu qadar katta qimmat beradi? Axir, nazarkarda yurt hech vaqt ahli qalamga tanqislik sezmagan: Choʻlpon shu…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2013 · XX asr oʻzbek adabiyoti masalalari. T.: Fan,2012t · «Zavqimdan bir shingil» toʻplamidan
Maʼlumki, mustaqillikka qadar adabiyotshunosligimizda va shundan kelib chiqib adabiyot oʻqitishda davrlashtirish muammosi goʻyo «uzil-kesil hal qilingan», darslik va qoʻllanmalarda ikkita: «Oʻzbek adabiyoti tarixi» va «Oʻzbek sovet adabiyoti» davrlari ajratilar edi, vassalom. Albatta, nafaqat adabiyot, balki umuman insoniyat tarixiga «inqilobgacha – inqilobdan keyin» qolipida qaragan shoʻro fanining bir uzvi boʻlmish adabiyotshunoslik uchun bu ayni ilmiy haqiqat sanalgan. Zero, oʻtgan asr…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2013 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
Nasib qilgan ekan, «Kunduzsiz kechalar»ning hozirgi Milliy akademik teatrdagi premyerasida boʻlgandim. Mamlakat boʻylab Choʻlpon tavalludining 100 yilligi tantanalari keng nishonlanayotgan palla, shu ruh taʼsiridami yo qariyb oʻn yillardan beri Choʻlpon ijodi bilan shugʻullanib yurganim uchunmi, oʻshanda spektakl menda juda chuqur taassurot qoldirgandi. Albatta, bayramona ruh taʼsirida ayrim nuqsonlarni nazardan qochirgan boʻlishim ham ehtimol. Faqat shundan beri ich-ichimda oʻsha taassurotim…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2011 · ADU. Ilmiy xabarnoma 2011 №4 · «Talqin imkonlari» toʻplamidan
Sharhlab oʻqitish taʼlimdagi, jumladan, adabiy taʼlimdagi eng qadimiy va sinalgan usullardan biridir. Qadim yunon faylasuflari Aflotunu Arastularning dialog shaklidagi asarlariga eʼtibor berilsa, shogirdlar bilan jonli suhbatlarning muhokama predmetini sharhlash asosiga qurilganini koʻrish mumkin. Sharq mudarrislari esa diniy yo dunyoviy ilmga oid fundamental xarakterdagi asarni maʼlum vaqt davomida sharhlab tushuntirganlar va shu asosda tolibul ilmlarning bu asarlar mazmun-mohiyatini puxta…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2009
Sarlavhaga chiqarilgan Choʻlpon misrasida “Anodin qay kuni tugʻdim, sening ishqing bilan yondim” deya figʻon chekkan xijronzada Mashrab, umuman, Haq ishqini kuylab oʻtgan salaflar anʼanasining taʼsiri yoʻq emas. Biroq mudom “koʻngli yangilik qidirib” yashagan Choʻlpon salaflari faol qoʻllagan “ishq”, “oshiq”, “yor” obrazlariga yangicha maʼno yukladi: uning talqinida “yor” yurt ozodligiyu, “oshiq” erkka tashna koʻngildir... Shoir-da, ozroq mubolagʻa qilmasa boʻlmaydi, dersiz?! Yoʻq, uning “ilk…
Dilmurod Quronov
Maqola · 1991 · Yoshlik, 1991, № 6, B.28-32
Badiiy asar faqat badiiyat mezonlaridan kelib chiqib baholanishi lozim degan fikr keyingi vaqtda bot-bot uchramoqda. Albatta, bosh mezon badiiylik boʻlishi kerak, lekin masalani bu qadar keskin qoʻyish yana biryoqlamalikka olib kelmasmikin? Mazkur fikr uzoq vaqtlardan beri badiiy asarning mafkuraviy jihatini ustun qoʻyib baholash amaliyotga «aks taʼsir» sifatida yuzaga kelgani ravshan. Eskidan qolgan gap boʻlsa-da, takrorlash joiz: badiiy ham gʻoyaviy tahlil — bir olmaning ikki pallasi,…
Bahodir Rahmonov
Olim haqida
Umrni yoʻlga oʻxshatishadi. Demak, tugʻilishdan boshlanadi bu yoʻl. Lekin shunday insonlar borki, boshqalardan farqli oʻlaroq yoʻldan yoʻl axtaradilar, yaʼni ezgulik yoʻlini. Sof qalb va oʻtkir ongu shuuri bilan nihoyat, oʻz ketar yoʻllarini topa biladilar. Ertakdagi kenja botir kabi bir umr bu yoʻldagi mashaqqatlarni yengib boraveradilar. Taqdir deb atalmish bu yoʻldan umrga mazmun topadilar. Olloh bergan qobiliyatni ezgulik sari yoʻnaltira oladilar. Bu mening hamkasb doʻstim, taniqli olim…
Dilmurod Quronov
Suhbat
Choʻlpon nomi qaytarila boshlanganidan soʻng u haqdagi ilk maqola 1987 yilda eʼlon qilingan edi. Shunga ham, mana, 20 yildan oshdi. Oʻtgan yillar mobaynida Choʻlpon haqida yuzlab maqolalar, oʻnlab kitoblar eʼlon qilindi. Hozirda oʻzbek adabiyoti haqida gap ketsaki, daromadida Choʻlpon nomi albatta tilga olinadi. Mana, bugun Siz bilan biz ham Choʻlponni yod etish uchun ertalabdan uning nomidagi boqqa yigʻildik, haykali poyiga gullar qoʻydik, ruhiga duolar qildik. Bir paytlari shivirlab,…