Saʼdullo Quronov
Maqola · 2024 · Filologik tadqiqotlar: til, adabiyot, taʼlim, 2024, № 3
Ustoz adabiyotshunos Ozod Sharafiddinov sobiq sovet xalqlarining istiqlolga erishgan ilk yillaridagi ruhiy maʼnaviy-ruhiy evrilishlarga “hududsiz fojia” deya tarif bergandi. Zero Oʻzbekiston mustaqilligining ilk yillari xalqimizga iqtisodiy, siyosiy, maʼnaviy-ruhiy jihat oson boʻlmagan edi. Uzoq yillar davomida asosan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va sanoat xom ashyosi yetkazib berishga ixtisoslashgan davlat iqtisodiyoti deyarli bankrot holatiga keladi. Ishsizlik, uning ketidan yoʻqchilik…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2024 · Romanda inson monografiyasining 1-bobi asosida (Andijon: Ilmiy bitiklar, 2024)
Tarixning har bir yangi davri insonning borliqdagi oʻrni, uning hayotiy maqsad va vazifalarini oʻziga xos tarzda tushunish hamda talqin qilish evaziga vujudga kelgan. Badiiy adabiyot ham borliqni, mavjud voqelikni taftish qilish asnosida olam va odam haqida yaxlit badiiy hukm – badiiy konsepsiyani yaratadi. Adabiyotning markazida inson turishini hisobga olsak, badiiy konsepsiyaning negizini ham inson konsepsiyasi tashkil etishi oydinlashadi. Adabiyotshunoslikda badiiy tafakkurning uch tipi…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2023 · Adabiy meros, 2023, 3-4-son
Maqolada yozuvchi Nazar Eshonqulning “Goʻroʻgʻli” romani modernizm yoʻnalishi, jumladan, F.Nitshe, J.Sartr, A.Kamyu kabi mutafakkirlarning falsafiy, adabiy-estetik qarashlari asosida tahlilga tortilgan. Adib oʻzining inson konsepsiyasini ekzistensial falsafa asosida yaratgani, milliy romanchiligimizda ilk bor absurd odamni konseptual ravishda, yirik epik koʻlamda badiiy tafakkur qilgani dalillangan. Kalit soʻzlar: modernizm, ekzistensializm, absurd odam, inson konsepsiyasi, badiiy konsepsiya,…
Saʼdullo Quronov
Tezis · 2023 · Sharq-u Gʻarb: Navoiy va Gyote xalqaro ilmiy-nazariy konferensiya. Toshkent, 2023
Annotatsiya. Maqolada «Dinozavr», «Muvozanat», «Bozor» romanlari inson konsepsiyasi kategoriyasi asosida tahlilga tortilgan. Ularda kapitalizm fuqarosining falsafiy, iqtisodiy, ijtimoiy omillari tizimlashtirilib, yangi inson konsepsiyasi yaratilgani asoslangan. Romanlarda ilk bor ekonomik odam (Homo Economicus) siymosi konseptual ravishda ifodalagani Adam Smitning iqtisodiy-falsafiy qarashlari asosida dalillangan. Kalit soʻzlar: inson konsepsiyasi, badiiy konsepsiya, romaniy tafakkur, oʻzbek…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2023 · Ilmiy xabarnoma. Gumanitar tadqiqotlar, 2023, № 3 (71)
Maqolada U.Hamdamning “Muvozanat” romani inson konsepsiyasi kategoriyasi asosida tahlilga tortilgan. Adibning oʻtish davri voqealarini romaniy kontekstda taftish etgani, kapitalizm fuqarosining falsafiy, iqtisodiy, ijtimoiy omillarini tizimlashtirib, yangi inson konsepsiyasini yaratgani asoslangan. “Muvozanat” milliy adabiyotimizda ilk bor ekonomik odam (Homo Economicus) siymosini konseptual ravishda ifodalagan asar sifatida baholangan va bu Adam Smitning iqtisodiy-falsafiy qarashlari bilan…
Saʼdullo Quronov
Tezis · 2023 · Chingiz Aytmatov va jahon adabiyoti xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya. Fargʻona, 2023
Annotatsiya: Maqolada “Jimjitlik” romani inson konsepsiyasi kategoriyasi asosida tahlilga tortilgan. Unda 80-yillar adabiy jarayonida yangi inson konsepsiyasini yaratish uchun ulkan ijtimoiy ehtiyojning pishib yetilgani, S.Ahmadning mazkur muammoga yechimni hukmron elita va mavjud siyosiy tafakkurdan qidirgani haqida soʻz boradi. Kalit soʻzlar: inson konsepsiyasi, badiiy konsepsiya, romaniy tafakkur, o ʻzbek romanlari, adabiy jarayon. XX asr 80-yillar romanchiligi davrning shiddati, siyosiy…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2023 · Ilmiy xabarnoma. Gumanitar tadqiqotlar, 2023, № 7 (75)
Maqolada Murod Muhammad Doʻstning “Lolazor” romani inson konsepsiyasi kategoriyasi nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Yozuvchining shoʻro ijtimoiy-siyosiy sharoitida shakllangan siyosiy tafakkurni taftish etish orqali hukmron elitani anglashga uringani, aldangan shaxs konsepsiyasi vositasida millat fojiasining tub mohiyatini ochib bergani asoslangan. “Lolazor” romani A.Soljenitsinning “Yolgʻonda yashamaslik”, V.Havelning “Kuchsizlar kuchi” asarlari bilan qiyosan oʻrganilib, ulardagi gʻoyalar…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2023 · Sharq yulduzi jurnali, 2023, № 10
XIX asr oxiri va XX asr boshlarida F.Nitsshe, Z.Freyd, A.Bergson, K.Yung kabi faylasuf va ruhshunoslarning qarashlaridan taʼsirlangan bir guruh ijodkorlar sanʼatda yangi – modernizm yoʻnalishiga asos soladilar. Modernistlar olamni mantiqqa tayanmagan hissiy "tafakkur" asosidagina toʻlaqonli tushunish mumkin deb hisoblaydilar. Ular bunda mantiqiy-analitik mushohadaga qarshi turib, irratsional ongni yetakchi sanaydilar. Modernizmga kelib insonga boʻlgan munosabat oʻzgardi, odamning mavjudlikdagi…
Saʼdullo Quronov
Tezis · 2021 · Oʻzbek adabiyotshunosligining dolzarb muammolari respublika anjumani. Urganch, 2021
Inson konsepsiyasi adabiyotshunoslikning muhim muammolaridan biri hisoblanadi. Zero, inson barcha moddiy va maʼnaviy tushunchalar, jumladan, adabiyotning markazida turadi. Ijodkor olamni bilish yoʻlida inson ruhiyatini taftish qiladi, uning murakkab taqdiriga nazar soladi. Inson vositasida zamonni va makonni oʻrganadi. Ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, madaniy, falsafiy qarashlarini ilgari suradi. Shunday ekan, inson konsepsiyasi muammosini oʻrganish barobarida muayyan davr adabiyotini baholash,…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2021 · Ilmiy xabarnoma. Gumanitar tadqiqotlar, 2021, № 5 (57)
Maqolada Oybekning “Navoiy” hamda Isajon Sultonning “Alisher Navoiy” romanlaridagi tarixiy shaxs konsepsiyasi shu asarlar yozilgan davr mafkurasi, badiiy tafakkuri nuqtai nazaridan oʻrganilgan. Har ikki yozuvchining tarixiy shaxs siymosini yaratishdagi oʻziga xos ifodasi ijodkorning badiiy-gʻoyaviy maqsadidan kelib chiqqan holda qiyosiy tahlilga tortilgan. Alisher Navoiy va unga zamondosh boʻlgan tarixiy shaxslarning badiiy talqinidagi xilmaxilliklar yuzasidan ilmiy xulosalar berilgan. Kalit…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2019 · «Adabiyot va b. haqida» toʻplamidan
Adabiyotshunoslik ilmi doirasida talqin atamasi «badiiy talqin» tushunchasi maʼnosida ham, «adabiy asar talqini» maʼnosida ham birdek qoʻllanaveradi. Holbuki, bu ikki tushuncha bir-biridan farqlanadi: ularning birinchisi ijod jarayoni bilan, ikkinchisi adabiy asarni oʻqish (uqish) jarayoni bilan bogʻliq.12 Shundan kelib chiqib, masalan, bitta asarga nisbatan qoʻllangan «talqin» istilohlarining bir xil maʼnoda emasligi ham, ularning bir-biridan farqli boʻlishi ham tabiiy va qonuniyat maqomida…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2019 · «Adabiyot va b. haqida» toʻplamidan
(Birinchi maqola) Oʻz vaqtida V.G.Belinskiy «Yevgeniy Onegin» romanini «rus hayotining ensiklopediyasi» deb atagani kabi, «Oʻtgan kunlar»-ni «oʻzbek hayotining ensiklopediyasi» deyishga toʻla asos borligiga hech bir ziyoli oʻzbek shubha qilmasa kerak. Zero, milliy turmushni, oʻzbekka xos milliy xarakter xususiyatlarini, milliy tafakkur tarzini bu qadar yorqin tasvirlagan ikkinchi bir asarni topish mushkul. Faqat bunday xulosa endilikda isbot talab qilmaydigan aksiomaga aylanib qolayotgandek…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2018 · «Nazariy qaydlar» toʻplamidan
Islom Karimov fondining Feysbukdagi sahifasida har qanday oʻzbek kishisini, ayniqsa, ziyolisini befarq qoldirmaydigan, quvonchli bir xabar eʼlon qilindi. Unda aytilishicha, «Fond Oʻzbekistonning YuNESKOdagi doimiy vakolatxonasi bilan hamkorlikda atoqli oʻzbek adibi Abdulla Qodiriyning «Oʻtgan kunlar» romanining ingliz va fransuz tillariga tarjimasiga bosh-qosh boʻlmoqda». Xabarda yana «milliy maʼnaviy boylikka» aylangan ushbu roman tarjimasi «xorij oʻquvchisini oʻzbek xalqining maʼnaviy olami,…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2018 · «Nazariy qaydlar» toʻplamidan
Olti-yetti yoshlar paytim, u paytlar Oʻsh viloyatining Toshkoʻmir shahrida yashardik. Norin boʻyidagi bu shahar konchilar shaharchasi boʻlib, aholisining katta qismini oʻzbeklar, qolgan qismini boshqa millat vakillari (garchi Qirgʻiziston boʻlsa-da, shaharda qirgʻizlar juda kam edi) tashkil qilar, aholi, asosan, koʻmir konida ishlar edi... Xullas, mahalla kattalari «gap» yer edilar. Dadam gap berganida koʻrganman: nuroniy bir odam «Oʻtgan kunlar»-ni oʻqigan, boshqalar someʼ oʻtirganlar. Keyin…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2016 · «Adabiy o'ylar» toʻplamidan
Oʻtgan asr 90-yillaridan boshlab milliy nasrimiz poetik arsenalida badiiy shartlilik salmogʻining keskin ortishi, ramziy-majoziy obrazlar asosiga qurilgan asarlarning koʻpayishi, modernistik izlanishlarning keng koʻlam kasb etishi kuzatiladi. Bunga ishonch hosil qilish uchun O.Muxtor, T.Murod, X.Doʻstmuhammad, N.Eshonqul, Sh.Hamroyev singari koʻplab nosirlarning oʻsha yillardagi ijodiy izlanishlarini eslash kifoya. Mustaqillik davri oʻzbek romani deganimiz, ayonki, 80-yillar romanchiligining…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2011 · Sharq yulduzi. – T., 2011, №5 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
Ustoz U.Normatov roman haqida «Har bir millat adabiyotining boʻy-basti, darajasi, avvalo, shu janr kamolotiga qarab belgilanadi desam, buni hech kim mubolagʻaga yoʻymaydi», – deb yozadilar. Darhaqiqat, shunday. Biroq bu – bugunning gapi. Oʻz vaqtida esa romanga munosabat, deylik, hozirgi kun didli oʻquvchisining ommaviy adabiyotga, «sariq matbuot» sahifalarida eʼlon qilinadigan bitiklarga munosabati yangligʻ boʻlgan. Shu sabab ham, masalan, italyan adabiyotshunosi Antonio Minturno bundan qariyb…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2011 · Sharq yulduzi. – T., 2011, №5 · «Nazariy qaydlar» toʻplamidan
«Jahon adabiyoti» jurnali dunyo adabiyoti, falsafasi, ilm-fanining nodir namunalari bilan tanishtirish orqali millat maʼnaviyatini yuksaltirish, milliy badiiy va ijtimoiy tafakkurini oʻstirishda muhim ahamiyatga ega. Dunyo yuzini koʻrganiga yigirma yil boʻlgan jurnal bu borada koʻp xayrli ishlarni amalga oshirdi. Deganim, jurnal faoliyati ulugʻ ustozlarimiz shunday jurnal tashkil boʻlishini orzulab yurganlarida koʻngillariga tukkan niyatlarni bir-bir roʻyobga chiqarayotirki, buning uchun eng…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2010 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
Ezopda bir masal bor: «Zevs hoʻkizni yaratdi, Prometey – odamni, Afina – uyni. Uchalovi kimning ijodi mukammalroq ekanligi masalasida bahslashib qolishdi-da, hakamlikka Momni taklif qilishdi. Ularning ijodini koʻrib, Momning gʻayirligi keldi va dedi: «Zevsning xatosi shuki, hoʻkizning koʻzlari shoxida emas – nimani va qayeriga suzayotganini bilolmaydi; Prometeyning xatosi shuki, odamning yuragi tashida emas, ichida ekan – uning yaxshi yo yomonligini birdan bilib boʻlmaydi; Afina uyni…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2008 · Xurriyat, 2008, 6 fevral · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
Togʻay Murodni shaxsan tanish, hamsuhbat boʻlish nasib etmagan, lekin uni yozuvchi sifatida taniganimga xiyla boʻldi. Yozuvchining «Oydinda yurgan odamlar» qissasini oʻqiganimda ismsiz bir taassurot ichida qolganimni eslayman: maza qilib oʻqiganim rost-u, birovga aytib bergudek voqeasi yoʻqdek edi-da!.. Qahramonlari ham binoyidek-u, insho yozganingda «falonchiga oʻxshagim keladi» deydigan emas-da!.. Bu yangligʻ taassurotning sababini keyinroq angladim: adabiyotimiz yangilanayotgan payt ekan,…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2007 · Sharq yulduzi, 2007, №1 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
1925 yil «Oʻtgan kunlar» romanining birinchi boʻlimi alohida kitob shaklida chop etilgach, A.Qodiriy nashrdan qoniqmagan va ilova etilgan uzrnomada: «imlosi uch-toʻrtta imlochilarimiz tomonidan tuzatilib ajoyib bir quroq holiga keldi, musahhihlarimizning musohalalari orqasida texnika jihati koʻz koʻrib quloq eshitmagan bir yoʻsinda chiqdi», – deb yozgan edi. Muallif bularning sababini «bosilishi chogʻida oʻzining hozir boʻla olmagʻanligʻi» bilan izohlab, ikkinchi boʻlimning «bunday xatolardan…
Dilmurod Quronov
Suhbat · 2001 · Jahon adabiyoti, 2001, № 9
D.Quronov: - Hurmatli domla, mana, XX asr ham poyoniga yetdi. Nihoyalanayotgan asr adabiyotimiz uchun ulkan burilishlar, oʻzgarish, yangilanish davri boʻlganligi shubhasiz. Milliy adabiyotimiz XX asrda yangilanish yoʻliga, jahon adabiyoti taraqqiyotining bosh oʻzaniga oʻtib olganligi maʼlum. Asr sarhisobi boshlangan ekan, adabiyotshunoslik oldida milliy adabiyotimizning tarqqiyot yoʻlini tadqiq etish, undagi burilishlar, rivojlanish va depsanishlarning ildizlarini ochib berish vazifasi…
Dilmurod Quronov
Maqola · 1991 · Yoshlik, 1991, № 6, B.28-32
Badiiy asar faqat badiiyat mezonlaridan kelib chiqib baholanishi lozim degan fikr keyingi vaqtda bot-bot uchramoqda. Albatta, bosh mezon badiiylik boʻlishi kerak, lekin masalani bu qadar keskin qoʻyish yana biryoqlamalikka olib kelmasmikin? Mazkur fikr uzoq vaqtlardan beri badiiy asarning mafkuraviy jihatini ustun qoʻyib baholash amaliyotga «aks taʼsir» sifatida yuzaga kelgani ravshan. Eskidan qolgan gap boʻlsa-da, takrorlash joiz: badiiy ham gʻoyaviy tahlil — bir olmaning ikki pallasi,…
Saʼdullo Quronov
Maqola · Sharq yulduzi jurnali
Roman yozish – mashaqqat. Tarixiy roman yozish esa ikki hissa mashaqqatdir. Zero bunday asarda romannavis tarixiylik tamoyillarini mahkam tutishi, oʻzining olam va odam haqidagi badiiy konsepsiyasini mavjud tarixiy voqelikka tayangan holda ifodalashi lozim. Albatta badiiy gʻoya talabi bilan tarixiy roman syujetiga toʻqima obrazlar, toʻqima voqelik ham kiritilishi mumkin. Romanda toʻqima obraz va voqealardan foydalanishning aniq chegarasi, qatʼiy oʻlchovi boʻlmasa-da, bu unsurlarning meyori…
Dilmurod Quronov
Maqola
УBoqiy darbadarФning janrini muallif roman deb belgilabdi. Ehtimol, ayni hol didi anТanaviy romanlar ruhida tarbiyat topgan oСquvchida eТtiroz uygСotar ham. Axir, bunda yaxlit bir voqea boСlmasa, koСp planli syujet asosida voqelikning keng epik manzarasi tasvirlanmagan boСlsa, markazida qahramon turmasa... Ц nimasi roman?!.. Jahon adabiyoti tajribalaridan, xususan, GТarbda yarim asrlar ilgari boshlangan Уyangi romanФ bobidagi izlanishlardan ozmi-koСpmi xabardor oСquvchida eТtiroz tugСilmasayam…
Saʼdullo Quronov
Maqola
Keyingi davr oʻzbek nasri haqida soʻz borarkan, kishi eʼtiborini, avvalo, bu jarayondagi rang-baranglik oʻziga tortadi. Zero, milliy adabiyotimizda yaratilayotgan asarlar nafaqat mazmun-mohiyatiga koʻra, balki ifoda shakllari jihatidan ham xilma-xillik kasb etmoqda. Albatta, bunga tabiiy hol sifatida qarasak oʻrinli boʻlar, chunki xozirgi globallashuv davrida biror shaxs yoxud butun bir ijtimoiy guruhning biror ruhiy-maʼnaviy holatda muqim yashashi qiyin. Xuddi shu hol oʻzbek adabiyotida ham…