Dilmurod Quronov
Maqola · 2019 · «Adabiyot va b. haqida» toʻplamidan
1987-yilda – Choʻlpon asarlarini egalariga qaytarishga ozmoz imkon paydo boʻlgandek boʻlgan bir vaqtda bu yoʻldagi ilk ehtiyotkor qadamni «Yoshlik» jurnali qoʻydi. Jurnalning 10-sonida Choʻlpon sheʼrlaridan saylangan oʻn bittasi chop qilinib, «Adabiy meros» ruknidagi jami ikki sahifalik jajjigina saylanmaga ustoz O.Sharafiddinovning muhofaza – «straxovka» maqsadiga qaratilgan bir sahifalik maqolasi ilova qilindi. Maqolaning aynan shu maqsadda yozilgani uning xulosasida yaqqol koʻrinadi:…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2019 · «Adabiyot va b. haqida» toʻplamidan
Avvalo, ikki ogʻiz «doston» haqida. Adabiyotimiz oʻtmishiga sirtdangina nazar tashlansayoq juda qadimda shakllangan doston xalq ogʻzaki ijodidagi janrlar tizimining gultoji maqomida boʻlgani, mudom rivojlanish, oʻsish-oʻzgarishda yashagani koʻriladi. Xuddi shu xususiyat uning yozma adabiyotdagi hayotiga ham xos: «Qutadgʻu bilig» ham, «Muhabbatnoma» ham doston, «Hayrat ul-abror»-u «Farhod va Shirin» ham... – hammasi doston, lekin, masnaviy shakli-yu aruz oʻlchovlarida ekanini demasak, boshqa…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2019 · «Adabiyot va b. haqida» toʻplamidan
Ilmiy anjumanlardan birida maʼruzachi «Devoni Nihoniy»da mumtoz sheʼriyat anʼanalari davom ettirilgan...» degan mazmunda bir nima dedi. Bir qarashda toʻgʻri fikrga oʻxshar, aslida, nihoyatda bahsli. Negaki «Devoni Nihoniy»da mumtoz sheʼriyat anʼanalari davom ettirilmagan, uning oʻzi bevosita mumtoz sheʼriyatga taalluqli, muallifi esa mumtoz sheʼriyat vakili oʻlaroq qalam surgan. Xullas, maʼruzachining fikri Hamzaning keyingi ijodiga nisbatan olinsagina toʻgʻri boʻladi. Zero, shoirning keyingi…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2018 · «Nazariy qaydlar» toʻplamidan
Lirik asar kompozitsiyasi haqidagi gaplarni ham uning tashqi qurilishidan boshlagan oʻngʻay. Negaki misra va bandlarga boʻlinganlik lirik asarning bamisoli «tashrif qogʻozi», shuning oʻziyoq zavqli oʻquvchida muayyan estetik kutuvni – sheʼr otliq moʻʼjiza bilan uchrashish hayajonini hosil qiladi va u beixtiyor maromga solib oʻqishni boshlaydi. Boshlaboq marom va soʻzlar maʼnosi qoʻshilishidan ohangni topadi, ohang maʼnolarni bir-biriga payvandlab mazmunga aylantiradi. Eʼtibor berilsa, biz,…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2017 · Filologiya masalalari jurnali, 2017, № 1
Mazkur maqolada Sharq mumtoz sanʼatlari, xususan, adabiyotda badiiy sintezning tutgan oʻrni, sanʼat turlarining oʻzaro hamkorligi asosiga qurilgan taraqqiyot yoʻllari oʻrganiladi. Ishda sheʼriyat, xattotlik va miniatyura sanʼatlarining vizual obraz yaratishdagi oʻzaro uygʻun munosabati misollar asosida tadqiq etilgan. Kalit soʻzlar: mumtoz sanʼatlar, badiiy sintez, xattotlik, kalligrafiya, miniatyura, vizual obraz, obyektiv tasvir, grafik sheʼr. Mumtoz adabiyot namunalari haqida soʻz borarkan,…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2016 · «Adabiy o'ylar» toʻplamidan
Sheʼr haqida yozishning ajib bir fayzi bor: oʻzini parvozda kabi his qilib, beixtiyor qiyosu tashbehlarga, majozlarga murojaat qila boshlaganini sezmay qoladi kishi. Shundanmi, sheʼr haqida yozilgan narsaning oʻzi ham sheʼr kabi oʻqilishi lozimdek, baʼzan hatto ilmiy uslub obyektni qashshoqlashtirib qoʻyayotgandek tuyulaveradi. Gohi kitob koʻrganingda shoirning besh-toʻrtta sheʼri koʻnglingga chippa yopishadi-da, shahdu shiddat bilan bir narsa qoralab tashlaysan. Soʻng, yozish asnosi toʻngib…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2016 · «Adabiy o'ylar» toʻplamidan
Gʻafur Gʻulomning 100 yilligi munosabati bilan eʼlon qilingan maqola va tadqiqotlar orasida Baxtiyor Nazarovning “Gʻafur Gʻulom olami” monografiyasi ilmiy salmogʻi bilan alohida oʻrin tutadi. Aytmoqchimanki, uning toʻyona asarlar sirasida emas, adabiyotshunosligimiz metodologiyasini belgilovchi asarlar qatorida koʻrilgani adolatli va ilmiy jihatdan toʻgʻriroq boʻladi. Oʻz-oʻzidan ravshanki, avval shunday xulosaga asos beradigan nuqtalarga toʻxtalish lozim. Eslaysiz, bir vaqtlar “oʻz vaqtida…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2016 · Sharq yulduzi, 2016, №1,- B.138-154 · «Adabiy o'ylar» toʻplamidan
(Poeziyada mantiq, did, axloq va boshqalar xususida) Oʻzingizdan qolar gap yoʻq, soʻng vaqtlarda nazmbozlik kasaliga yoʻliqqanlar – joʻngina gaplarini ham sheʼrga soladigan, eng yomoni, ularni “sheʼr” deb eʼlon qiladiganlar koʻpaygan. Qarangki, bularning baxtiga ovoz kuchaytirgichu fonogrammalar zamoni kelib, isteʼdodu diddan mosuvo qoʻshiqchilar ham koʻpaygandan koʻpaydi! Oʻxshatmaguncha uchratmas, deganlari shu-da: bular narigilari bitgan maza-matrasiz sheʼrlarni xorijdan oʻgʻirlangan…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2015 · «Talqin imkonlari» toʻplamidan
Masala yuzasidan fikrlarimizni badiiy kommunikatsiya birligi sanaluvchi adabiy asarni nutqiy kommunikatsiya birligi boʻlmish gap bilan qiyoslagan holda bayon qilish koʻp jihatdan oʻngʻay koʻrindi. Zero, adabiy asar – eng avval, nutq hodisasi: adabiy asarning yaratuvchisi – nutq irod etayotgan odam, shunga mos tarzda adabiy asarning oʻquvchisi – tinglayotgan odam. Bunday deyishimizga asos, yozmoqning mohiyatan tasavvurdagi oʻquvchiga gapirmoq, oʻqimoq esa tasavvurdagi yozuvchini tinglamoq…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2015 · «Talqin imkonlari» toʻplamidan
Ulugʻ insonlar yashab oʻtgan yo qay bir sabab bilan ularga aloqador joylarda oʻzgacha fayz, oʻzgacha ruh boʻladi. Buni yurtimizdagi koʻplab aziz qadamjolarni ziyorat qilganda hammamiz ham his qilib koʻrganmiz, albatta. Bobur Mirzoning kindik qoni toʻkilgan yurt sifatida Andijonda ham xuddi shunday fayz, ruh bor. Shukurkim, qutlugʻ farzand bahona shahrimizga yilda bir-ikki bor dunyoning har burchidan fozil insonlar tashrif buyurishi bois bu fayz chandon ortib, ruh yanada yuksalib bormoqda.…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2015 · Ilmiy xabarnoma (ADU), 2015, № 4
Oʻtgan asrning 20-yillari oʻrtalarida Choʻlpon “Navoiy, Lutfiy, Bayqaro, Mashrab, Umarxon, Fazliy, Furqat, Muqimiylarni oʻqiymen: bir xil, bir xil, bir xil! Koʻngul boshqa narsa – yangilik qidiradir”, deb yozgandi. Oʻshanda Choʻlpon dahosi mumtoz adabiyot namunalarini kamsitishni koʻzlamay, balki oʻz zamondoshlari kayfiyatiga mos sheʼriyatni izlayotgan edi. Zero XX asr boshlarida nafaqat sanʼat turlari ichida, balki jamiyatning turli sohalarida jiddiy islohotlar jarayoni kuzatilayotgan, bunda…
Saʼdullo Quronov
Tezis · 2015 · Xalqaro ilmiy konferensiya materiallari. Nukus, 2015
Mazkur maqolada mifologik obrazning modern sheʼriyatdagi vizual ahamiyati va Faxriyor ijodida tasviriylikning oʻrni masalalari badiiy sintez muammosi tegrasida tadqiq etiladi. Tayanch soʻzlar: Vizual obraz, badiiy sintez, mifologik qahramon, tasviriy sanʼat, intertekstual oʻyin, impressionizm, modernizm. Modernizm yoʻnalishida ijod etuvchi sanʼatkorlarda mif, qadimgi afsona va rivoyatlarga qiziqish yuqori boʻlgan. Ayniqsa, bu yoʻnalishning F.Kafka, T.Mann, B. Brext, J.Joys kabi mashhur…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2015 · «Talqin imkonlari» toʻplamidan
Turmushdagi oʻzgarishlar insonni oʻzgartiradimi yo insonning oʻzgarishi turish-turmushimizni? Sezib turibsiz, savol bamisoli “tovuq oldin paydo boʻlganmi yo tuxum?” qabilida qoʻyildi. Yaʼniki, bir-biriga mutlaq zid javob berilgan taqdirda ham har ikki tomon oʻzicha haq boʻlib chiqaveradi. Xususan, “Yangi inson” dostonida Ulugʻbek Hamdam insondagi oʻzgarishlarni urgʻulamoqda, ularni turmushdagi nomaqbul holatlar sababi, istiqbolimizdan bexayr fol deya talqin etmoqda. Aytish kerak,…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2015 · Sharq yulduzi jurnali, 2015, № 1
Maqolada Oybekning peyzaj lirikasi badiiy sintez tamoyillari asosida tadqiq etilgan. Oybek sheʼrlarining variantlari va qoʻlyozma shakllari oʻzaro taqqoslanib, soʻz vositasida vizual obrazlar yaratishda rangtasvir sanʼatiga xos ifodaviy xususiyatlarning ahamiyati ochib berilgan. This paper analyzes the landscape poetry Aybek in terms of the use of methods and techniques to recreate the visual artistic images. The article analyzes the verses that blend together techniques of visual and verbal…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2015 · «Talqin imkonlari» toʻplamidan
Yigirma yillar narida, aspirantlar uyidagi adabiy suhbat asnosi gap Muhammad Yusufga taqalganida, suhbatdoshlardan biri uni “qoʻshiqchi shoir” deya mensimayroq tilga oldi, sheʼrlarini havaskor mashq darajasida deb baholadi. U paytlar sheʼriyatimizning ifoda bobidagi yangicha izlanishlariga, xususan, modernistik oqimlarga mahliyo boʻlib yurgan vaqtlarim, bunga eʼtiroz qilmadim, rosti, qay bir darajada oʻzim ham shu fikrga moyil edim. Endi oʻylasam, oʻshanda oʻzimni “sof sanʼat”ni tushunaturgan…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2015 · Zulfiya ijodining maʼnaviy-maʼrifiy ahamiyati mavzusidagi ilmiy-amaliy anjuman materiallari, Andijon, 2015 yil, 24 aprel · «Nazariy qaydlar» toʻplamidan
Yurtimiz tarixida, madaniyatida shunday siymolar borki, ularning nomlari milliy tafakkurimizda muay yan tushunchalarni, mavhumotlarni ifodalovchi belgiga – emblemaga aylanib qolgan. Xuddi mumtoz sheʼriyatda Yusuf alayhissalom nomi «goʻzallik», Ayyub paygʻambar nomi «sabr» belgisiga aylangani kabi. Shunday siymolar qatoriga hech ikkilanmasdan Zulfiyaxonimni ham qoʻshsa boʻladi. Zero, uning nomi milliy tafakkurimizda vafo va sadoqat belgisiga aylangandir. Albatta, bu xalqning Zulfiyaga yuksak…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2015 · Nizomiy n. TDPU Ilmiy axborotlari, 2015, №3 · «Talqin imkonlari» toʻplamidan
Soʻnggi yillarda XX asr oʻzbek adabiyotining yirik namoyandalari – Choʻlpon, Gʻ.Gʻulom, Oybek, A.Qahhor, H.Olimjon asarlarini yangicha talqin qilish yoʻlida tajriba oʻlaroq yozilgan maqolalarim bahslarga sabab boʻldi. Xususan, H.Olimjonning “Muqanna” dramasi haqida yozganim maqola1 oʻz vaqtida N.Karimov, Gʻ.Moʻminov kabi ustoz adabiyotshunoslarda jiddiy eʼtiroz qoʻzgʻagandi. Albatta, bahs hali tobida paytlar kimdir kaminani yoqlab, kim esa muxolif mavqeda turgani ham tabiiy. Biroq hozir muhimi…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2015 · Adabiyotshunoslikning dolzarb muammolari., Fargʻona, 2015 · «Adabiy o'ylar» toʻplamidan
Mifopoetik tahlil yoki mifopoetik yondashuv adabiy asarda qadimgi miflarning izlarini topish, unda qadim miflarga xos motivlar, arxetiplar qay yoʻsin transformatsiyalangan holda aks etganini koʻrsatib berishni maqsad qiladi. Tarixan bunday yondashuv ildizlari XIX asr Gʻarb adabiyotshunosligida shakllangan mifologik maktabga borib taqaladi. Ushbu maktab vakillari adabiyotning kelib chiqishini miflar bilan bogʻlagan holda mifni inson ijodiy faoliyatining asosiy omili deb tushunadi. Shuning uchun…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2014 · Ilmiy xabarnoma., 2014., №3 · «Talqin imkonlari» toʻplamidan
Mulohazalarimizda adabiy asarga xos bittagina, biroq nazdimizda eng muhim jihatdan turtki olamiz. U ham boʻlsa adabiy asarning, eng avval, nutq hodisasi ekanligi. Zero, adabiy asarning yaratuvchisi – nutq irod etayotgan odam, yozmoq – tasavvurdagi (implitsit) oʻquvchiga gapirmoq va aytganlarini soʻzma-soʻz yozuvda aks ettirib bormoq demakdir. Shunga mos holda adabiy asarning oʻquvchisi – tinglayotgan odam, negaki, oʻqimoq ham asli yozuvda manguga muhrlangan nutqni qayta jonlantirish va shu asno…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2013 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
.... risola ustida ishlarkanman bot-bot rahmatli bobomni esladim: u kishi «bosmachi» oʻtgan, surgunlarda boʻlgan... Bobomning oʻtmishi tufayli men – sovet pionerining koʻnglida ne-ne iztirobu alamlar kechgani oʻzimgagina ayon. Bizga «qora» boʻlib koʻringan oʻtmish oramizda tubsiz jar boʻlib yotardi goʻyo... Rahmatli oʻtmishidan mutlaqo gap ochmas, endi oʻylasam, bizning tushunishdan ojizligimizni anglardi, chamasi... Bugun, Choʻlpon ruhiyatini anglashga intilish asnosi bobomni-da tushungandek…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2013 · Ilmiy xabarnoma (ADU), 2013, № 1
На примерах произведений поэта-модерниста Бахрама Рузимухаммада указывается процесс визуализации словесного образа в современной узбекской поэзии, выявляются и утверждаются основные факторы данного литературного явления. The article discusses interrelations of modernist trends in painting and literature. In the examples of the creative works of the poet-modernist Bahrom Pozimuhammad the author tries to show the process of visualization of fi gurative meaning of the word in modern Uzbek poetry,…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2013 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
«Adabiyot nadir?» nomli maqolasini millatdoshlariga daʼvat oʻlaroq xitoblar bilan yakunlarkan, Choʻlpon «adiblar yetishtiraylik» deya urgʻulab aytadi. Ohangiga qarasak, adiblar yetishtirish yosh shoir nazdida shunchaki dolzarb masalalardan biri emas – hayot-mamot masalasi. Nega shunday? Nega adabiyotining tarixi ming yillarga boʻylaguvchi yosh millatparvar adiblar yetishtirish masalasiga bu qadar katta qimmat beradi? Axir, nazarkarda yurt hech vaqt ahli qalamga tanqislik sezmagan: Choʻlpon shu…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2013 · XX asr oʻzbek adabiyoti masalalari. T.: Fan,2012t · «Zavqimdan bir shingil» toʻplamidan
Maʼlumki, mustaqillikka qadar adabiyotshunosligimizda va shundan kelib chiqib adabiyot oʻqitishda davrlashtirish muammosi goʻyo «uzil-kesil hal qilingan», darslik va qoʻllanmalarda ikkita: «Oʻzbek adabiyoti tarixi» va «Oʻzbek sovet adabiyoti» davrlari ajratilar edi, vassalom. Albatta, nafaqat adabiyot, balki umuman insoniyat tarixiga «inqilobgacha – inqilobdan keyin» qolipida qaragan shoʻro fanining bir uzvi boʻlmish adabiyotshunoslik uchun bu ayni ilmiy haqiqat sanalgan. Zero, oʻtgan asr…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2013 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
Nasib qilgan ekan, «Kunduzsiz kechalar»ning hozirgi Milliy akademik teatrdagi premyerasida boʻlgandim. Mamlakat boʻylab Choʻlpon tavalludining 100 yilligi tantanalari keng nishonlanayotgan palla, shu ruh taʼsiridami yo qariyb oʻn yillardan beri Choʻlpon ijodi bilan shugʻullanib yurganim uchunmi, oʻshanda spektakl menda juda chuqur taassurot qoldirgandi. Albatta, bayramona ruh taʼsirida ayrim nuqsonlarni nazardan qochirgan boʻlishim ham ehtimol. Faqat shundan beri ich-ichimda oʻsha taassurotim…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2012 · Ilmiy xabarnoma 2012 № 3 · «Zavqimdan bir shingil» toʻplamidan
Lirikaning nazariy masalalarini atroflicha oʻrgangan L.Ginzburg bundan qariyb yarim asrlar muqaddam «lirik qahramon» termini oʻzining terminlik xususiyatini yoʻqotganini taʼkidlagan edi. Olimaning fikricha, buning sababi terminning suiisteʼmol qilingani, lirik asarda avtor ongini ifodalashning turli shakllari «lirik qahramon» termini bilan atalaverilgani bilan bogʻliqdir. Keyinroq adabiyotshunos B.Korman olimaning mazkur fikrlarini quvvatlab, lirik qahramon termini «ommaviy adabiyotshunoslik»…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2011 · ADU. Ilmiy xabarnoma 2011 №4 · «Talqin imkonlari» toʻplamidan
Sharhlab oʻqitish taʼlimdagi, jumladan, adabiy taʼlimdagi eng qadimiy va sinalgan usullardan biridir. Qadim yunon faylasuflari Aflotunu Arastularning dialog shaklidagi asarlariga eʼtibor berilsa, shogirdlar bilan jonli suhbatlarning muhokama predmetini sharhlash asosiga qurilganini koʻrish mumkin. Sharq mudarrislari esa diniy yo dunyoviy ilmga oid fundamental xarakterdagi asarni maʼlum vaqt davomida sharhlab tushuntirganlar va shu asosda tolibul ilmlarning bu asarlar mazmun-mohiyatini puxta…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2011 · Fargʻona, 2011 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
(qaydlar) Badiiy asarni oʻqish – ijodiy jarayon, uni uqish uchun oʻquvchi ijodiy tasavvurini toʻla ishga solishi lozim. Biroq sheʼrni uqish, undan chinakam zavq olish uchun ijodiy tasavvurning oʻzi kam. Negaki, sheʼr – mudom voqe boʻlayotgan nutq, u soʻzlarning oddiygina tizmasi emas. Zero, undagi soʻzlar shoir dil torlaridan taralgan ohangga yoʻgʻrilgan. Bas, sheʼr oʻqilmaydi – tinglanadi, tinlanganda ham «ichki quloq» bilan, «qalb qulogʻi» bilan tinglanadi. Oʻshanda... bir boshdan aytay:…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2010 · Ilmiy xabarnoma (ADU), 2010, № 1
Odatda ifodaviylik va tasviriylik sanʼat turlarini farqlovchi xususiyatlar sifatida tilga olinadi. Yaʼni tasviriy sanʼat turlarida (rangtasvir, arxitektura, haykaltaroshlik) badiiy obraz yaratishda tasvir yetakchilik qilsa, ifodaviy sanʼat turlarida voqelikni tasvirlashdan koʻra insonning ana shu voqelikdan olgan taassurotlari ifodasi birinchi planga chiqadi. Bu jihatdan badiiy adabiyot tasvirlash va ifodalash imkoniyatiga birdek ega ekani bilan boshqa sanʼat turlaridan ajralib turadi. Maxsus…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2010 · Sharq yulduzi, 2010, №5 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
Tanqidchilikdagi adabiy portret istilohi, toʻgʻrirogʻi, uning asosi tasviriy sanʼatdan oʻzlashgani barchaga maʼlum. Tasviriy sanʼatdagi portret kishining musavvir tasavvuridagi aksi – unda prototipning musavvirga ayon boʻlgan mohiyati oniy lahzadagi qiyofasida qotirib qoʻyilgan. Adabiy portret ham shunday, uni oʻqigan oʻquvchi yozuvchini shaxs, ijodkor sifatidagi asosiy chizgilari bilan yaxlit holda tasavvur etadi. Portretni tomosha qilish asnosi tanish qiyofada notanish chizgilarni koʻrgan…
Saʼdullo Quronov
Maqola · 2010 · Sharq yulduzi jurnali, 2010, № 3
Sheʼr nasriy asardan koʻra kuchliroq estetik taʼsir etib, oʻziga xos zavq bera olishi bilan ajralib turadi. Albatta, bu, bir tarafi, sheʼrda his-tuygʻuning mos ritm, musiqiy ohangda ifodalanishi bilan ham bogʻliq, shu narsa sheʼrning taʼsirdorligini oshiradi. Biroq sheʼrning taʼsir kuchi ohangdorlikning oʻzi bilangina taʼminlanmaydi. Sheʼr his-tuygʻu ifodasi ekan, uning taʼsiri koʻp jihatdan shu his-tuygʻuning qanday ifoda etilishiga ham bogʻliq boʻladi. Sheʼriy ifoda obraz asosida amalga…
Dilmurod Quronov
So'z boshi · 2010
Odat boʻlib qolgan, Halim Karimga koʻproq “shoir” deya murojaat qilaman. Ehtimol, bu gohi hazil-mutoyiba, gohi kulgandek ham koʻrinar, biroq dilda hamisha uning chin shoirligini iqror qilib kelganman. Menga qolsa, shoir – davralarni sel qilib sheʼr aytgan yo matbuotda paydar-pay sheʼr chiqarib, yaltiroq muqovali kitoblar chop ettirib turgan odam emas, balki, avvalo, atrofida yuz berayotgan voqealarni oʻz koʻnglida kechirayotgan, atrofidagi xushbaxtlar sururiyu baxtsizlar dard-adamini koʻnglida…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2009
Sarlavhaga chiqarilgan Choʻlpon misrasida “Anodin qay kuni tugʻdim, sening ishqing bilan yondim” deya figʻon chekkan xijronzada Mashrab, umuman, Haq ishqini kuylab oʻtgan salaflar anʼanasining taʼsiri yoʻq emas. Biroq mudom “koʻngli yangilik qidirib” yashagan Choʻlpon salaflari faol qoʻllagan “ishq”, “oshiq”, “yor” obrazlariga yangicha maʼno yukladi: uning talqinida “yor” yurt ozodligiyu, “oshiq” erkka tashna koʻngildir... Shoir-da, ozroq mubolagʻa qilmasa boʻlmaydi, dersiz?! Yoʻq, uning “ilk…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2004 · Sharq yulduzi, 2004, №2 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
Maʼlumki, urushning dastlabki oylaridayoq Oybek «Mahmud Torobiy» dramatik dostonini yozgan, shu asar asosidagi libretto nisbatan tez fursatda sahnalashtirilgan edi. Shunga qaramay, Oybek bu mavzuga yana qaytadi: Hamza teatri uchun «Gʻalvirchi» nomli pyesani, rus adibi A.Deych bilan hamkorlikda «Shit naroda» pyesasini yoza boshlagan. Adabiy davralarda adib Torobiy mavzusida yirikroq asar, ehtimolki, roman yozishni niyat qilgan degan gaplar ham eshitilib turadi. Sirasi, bu fikrda jon borga…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2002 · Tilshunoslik va adabiyotshunoslik masalalari. Andijon,2002
Shoʻroning totalitar siyosati jamiyatda shaxs maqomini susaytirishga, barchani birdek oʻylatishga qaratildi — oʻzgacha oʻylaydiganlarni moʻychinakdek terib tashladi. Oqibat shu boʻldiki, sheʼriyatdan uning javhari boʻlmish “men” siqib chiqarildi: shoirlarimiz shaklan “men” tilidan soʻzlasalar-da, haqiqatda “biz”ning his-kechinma, oʻy-fikrlarini ifodalay boshladi, — sheʼriyat tussizlandi. 60-yillarga kelib, birmuncha oʻzgargan sharoitda maydonga chiqqan avlod sheʼriyatda “men”ni tiriltirdi,…
Dilmurod Quronov
Maqola · 2002 · Tilshunoslik va adabiyotshunoslik masalalari. Andijon, 2002 · «Mutolaa va idrok mashqlari» toʻplamidan
Milliy oʻzlikni anglash hamda anglatishda tarix tuganmas va beqiyos manba ekani maʼlum. Buni yaxshi anglagan jadid maʼrifatchilari tarixga, tarixni bilish va bildirish masalasiga ayricha eʼtibor berganlar. Jadid matbuotidagi chiqishlarda Turkiston tarixini yaratish muammosi bot-bot koʻtarilib, kun tartibidagi eng muhim masalalardan ekani taʼkidlab turilgani ham shundan dalolat beradi. M.Behbudiyning shu xil chiqishlar sirasiga kiruvchi «Turkiston tarixi» kerak» maqolasida oʻqiymiz: «Tarix koʻp…
Dilmurod Quronov
Suhbat · 2001 · Jahon adabiyoti, 2001, № 9
D.Quronov: - Hurmatli domla, mana, XX asr ham poyoniga yetdi. Nihoyalanayotgan asr adabiyotimiz uchun ulkan burilishlar, oʻzgarish, yangilanish davri boʻlganligi shubhasiz. Milliy adabiyotimiz XX asrda yangilanish yoʻliga, jahon adabiyoti taraqqiyotining bosh oʻzaniga oʻtib olganligi maʼlum. Asr sarhisobi boshlangan ekan, adabiyotshunoslik oldida milliy adabiyotimizning tarqqiyot yoʻlini tadqiq etish, undagi burilishlar, rivojlanish va depsanishlarning ildizlarini ochib berish vazifasi…
Saʼdullo Quronov
Maqola
XIX asr oxirlariga kelib falsafa va sanʼatda borliqni oʻzga bir yoʻsinda anglashga, ifodalashga urinishlar kuchayadi. F.Nitsshe, Z. Freyd, A.Bergson, U.Jeyms kabi mutafakkirlarning qarashlaridan taʼsirlangan ijodkorlar sanʼatga yangi, modernizm yoʻnalishini olib kirdilar. Bu yoʻnalishning ustuvor xususiyatlari reallikni rad etish asosiga qurila boshlandi. Oʻtgan asrning soʻngiga kelib modernizm oʻzbek adabiyotiga ham kuchli taʼsir koʻrsata boshladi. Faxriyor, Nazar Eshonqul, Bahrom…
Saʼdullo Quronov
Maqola
Yaqinda Faxriyorning “Geometrik bahor” sheʼri ustida izlanib, bir maqola yozgandim. Uni oʻqib koʻrgan ustozlarimdan biri “Siz Faxriyordan qoʻshimcha ravishda fazilat qidirmayapsizmi?” deb qoldi… Eʼtibor bersam, asar goʻzalliklari kashf etilarkan, aksariyat oʻquvchi va munaqqidlar “Buni hatto ijodkorning oʻzi ham anglab yetmagan boʻlsa kerak” deya undagi topilmani oʻzinikiday his etadi yoki bu goʻzallikni asardan zoʻrma-zoʻrakisiga chiqarib olingan degan xulosaga keladi. Ustozimiz Q. Yoʻldoshev…
Saʼdullo Quronov
Taqriz · Yoshlik jurnali
Hurmatli Nargiza Odinayeva, yaqinda sizning “Toʻrt tomon” nomli sheʼriy toʻplamingizni oʻqib chiqdim. Kitobdagi aksar sheʼrlar menga judayam yoqdi. Toʻgʻrisi, sheʼrlaringiz yaqin orada oʻzim uchun qilingan eng katta ijodiy kashfiyot boʻldi, desam xato emas. Sizning ijodingiz bilan 2013 yil “Sharq yulduzi” jurnalining 1 sonini nashrga tayyorlash jarayonlarida tanishgan edim. Esimda, oʻshanda tahririyatga sheʼrlaringizni shaxsan Usmon Azimning oʻzi olib kelgan va ijodingiz haqida koʻp ilq fikrlar…
Saʼdullo Quronov
Maqola
Sheʼriyat va rangtasvirga egizak sanʼat turlari sifatida qarash uzoq tarixdan mavjud. Qadimgi yunon shoiri Simonid sheʼriyatga “gapiruvchi rangtasvir” rangtasvirga esa “soqov sheʼriyat” deya taʼrif bergandi. Oʻz davrida muallimi soniy deb eʼzozlangan Abu Nasr Forobiy “Fozil odamlar shahri” nomli risolasida sheʼr sanʼati xususiyatlari haqida soʻz yuritarkan shunday yozadi: “... bu sanʼat ahli bilan (uyga) naqsh beruvchi rassom sanʼati oʻrtasida qandaydir munosabat bor. Bular ikkalasining…
Saʼdullo Quronov
Maqola · Jahon adabiyoti jurnali (hammuallif Dilnavoz Yusupova)
Mumtoz sanʼat namunalarini kuzatar ekanmiz, ifodada tavsifning ustuvorligi yaqqol koʻzga tashlanadi. Yaʼni ijodkor oʻz asarida borliqni tashqi koʻrinishlari bilan tasvirlash va realistik tamoyillar asosidagi ifodaga u qadar ahamiyat bermaganligi koʻrinadi. Bu sanʼatkorning olamga obyektiv emas, koʻproq subyektiv tasvir asosida yondashuvi mahsulidir. Albatta, oʻsha davr estetik idealining xos xususiyatlari sanʼatkordan shu kabi ifodani “talab qilgan”. Chunki bu davr estetik qarashlarining…
Saʼdullo Quronov
Maqola
Maqolada modern sheʼriyat rangtasvirning modern yoʻnalishlari bilan toqqoslanadi. Oʻzbek modern sheʼriyati namunalari misolida badiiy obrazning vizuallashuvi, sanʼatlar oʻrtasidagi sintezning ahamiyati tadqiq etiladi. Kalit soʻzlar: badiiy sintez, poeziya, rangtasvir, vizual sanʼatlar, tasviriy ifoda, impressionizm, modernizm, grafik sheʼrlar. Oʻzbek modern sheʼriyatining taniqli nomoyandasi Bahrom Roʻzimuhammad oʻzining “Choʻlpon – tong yulduzi demak” nomli kitobida sanʼatlarning oʻzaro…
Saʼdullo Quronov
Maqola
Aslida, sanʼat ijodkor qalbu ongida kechgan his-tuygʻu va gʻoyaning badiiy ifodasi oʻlaroq yaxlit hodisa esa-da, biz uni turlarga ajratishga odatlanganmiz. Albatta, sanʼatni turlarga ajratib tasniflash madaniy hayotimizda judayam zarur. Ammo na ijodkor va na talabgor (oʻquvchi, tomoshabin, tinglovchi va h.k.) sanʼat turlarining yaxlit hamda uygʻun hodisa ekanini unutishga haqli. Zero, chin asarning hassos yaratuvchisi olamni barcha sezgilari bilan idrok etadi. U ijod onlarida asariga…
Saʼdullo Quronov
Maqola
Mazkur maqolada madaniyatning turli bosqichlarida sanʼatkorning inson obrazi tasviriga boʻlgan munosabati badiiy sintez muammosi tamoyillari asosida tadqiq etilgan. Ishda inson qiyofasi tasviriga yondashuv muayyan davr estetik tafakkurini belgib beruvchi omil ekani tasdiqlangan. Unda oʻzbek sheʼriyatining klassik hamda zamonaviy namunalari tahlilga tortilib, davrlar osha takomillashib borgan inson tasviri – shaxsiyati oʻrganilgan. Kalit soʻzlar: badiiy sintez, inson qiyofasi, vizual sanʼat,…
Saʼdullo Quronov
Maqola
Insonning borliqni anglashida, u haqda tasavvur va bilimlarning paydo boʻlishida koʻrish (koʻz) markaziy oʻrinni egallaydi. Zero, dunyo haqidagi tasavvurlarimizning asosini koʻrish orqali olingan informatsiyalar tashkil etadi. Boshqa sezgilar asosida olinganlari uni toʻldiradi, sayqallaydi. Shu sababdan ham mahorat bilan chizilgan rangtasvir asari qarshisida nafaqat uni koʻrish, balki “hid bilish”, “eshitish” mumkin. Biz borliqni koʻramiz, sanʼatkor esa koʻrganini koʻrsatadi. Sanʼat badiiy aks…
Saʼdullo Quronov
Suhbat · Tafakkur jurnali
– Ulugʻbek aka, “Tafakkur” jurnalida eʼlon qilingan “Yangi inson” (2012) nomli dostoningiz, menimcha, bugungi oʻquvchining ayni koʻnglidagi asarlardan biri boʻldi. Zero, asarda zamondosh – Yangi insonning ijtimoiy va maʼnaviy qiyofasi turli rakurslardan tasvirlanadi. “Yangi inson” istilohini ilk bor Uygʻonish davri mutafakkirlari qoʻllagan. Aslida esa, bu masala barcha oʻtish davrlari faylasufu ijodkorlarini oʻylantirib kelgan. Zotan, yangi davr kishisi oʻzidan avvalgi avlodning “nomai…
Saʼdullo Quronov
Maqola
(Oybek lirikasi misolida) Annotatsiya: Mazkur maqolada Oybek ijodi simvolizm yoʻnalishining rantasvir hamda sheʼriyatdagi namunalari bilan qiyoslab tadqiq etilgan. Shuningdek, XX asrning 30 yillariga kelib zamonaviy oʻzbek sheʼriyatida kechgan ifodaviy, gʻoyaviy yangilanishlar sanʼatlar aro badiiy sentezning koʻlamida oʻrganilgan. Kalit soʻzlar: badiiy sintez, poeziya, peyzaj lirikasi, rangtasvir, vizual sanʼatlar, tasviriy ifoda, simvolizm, impressionizm, modernizm, grafik sheʼrlar. XX asrning…
Saʼdullo Quronov
Maqola
Maqolada badiiy sintezning oʻziga xos tamoyillari hamda muammoga oid qarashlar tadriji, ushbu hodisaning mumtoz adabiyot poetik tizimida tutgan oʻrni va ahamiyati muxtasar yoritilgan. Xususan, sheʼriyat va rangtasvir sanʼatlarining sintezi zamonaviy oʻzbek poeziyasi namunalari misolida tadqiq etilgan. : badiiy sintez, poeziya, rangtasvir, miniatyura, vizual sanʼatlar, tasviriy ifoda, impressionizm, modernizm, kalligramma, grafik sheʼrlar. V statye kratko osveshenы osnovnыe prinsipы…
Dilmurod Quronov
Suhbat
Abdulla Oripov bundan 30-35 yillar avval yozilgan “Nekrasov hasrati” nomli sheʼrida: deb yozgan edi. Garchi bu soʻzlar Nekrasov tilidan aytilgan boʻlsa-da, aslida shoirning oʻz dil izhori. Negaki, koʻhna Sharq, xususan, Turkiston zamini har vaqt isteʼdodlarga boy, uning nazm osmoni yulduzlarga toʻliq boʻlgan. Avvalo, shuncha shoir salobati bosib turgan bir chogʻda qoʻlga qalam olib, shoirlik daʼvosi bilan chiqishning oʻzi — jasorat. Masalaning boshqa bir tomoni ham bor: koʻpchiligimiz, xususan,…